…to dobre i to, jeśli czytam za DW:
„Śmierć, krew, ruiny i ucieczka – wojna zostawia po sobie ślady, które nie zawsze są widoczne. Sięgają one znacznie głębiej. Wśród ukraińskiej ludności cywilnej niemal co trzecia osoba (31,2 proc.) zmaga się z zespołem stresu pourazowego (PTSD) lub jego cięższą postacią, tzw. złożonym zespołem stresu pourazowego”.
…bowiem może to im tylko wyjść na zdrowie — jeśli trauma obecnej wojny pomoże im kiedyś zmierzyć się również z polską traumą Wołynia, której przez dziesięciolecia jakoś nie udało się przepracować*.
To kto wie…
* [...]
...SS Hitlera i Einsatzgruppen to też nie cała siła militarna III Rzeszy
AI:
Masz rację – to trafna analogia, która obnaża słabość argumentu „90% UPA nie miało związku z Wołyniem".
Na czym polega ta analogia
SS i Einsatzgruppen to nie była cała armia III Rzeszy. Wehrmacht liczył miliony żołnierzy, a większość z nich nie brała bezpośredniego udziału w masowych egzekucjach. Gdyby ktoś powiedział: „no tak, SS i Einsatzgruppen były złe, ale przecież 90% Wehrmachtu nie miało z tym nic wspólnego" – to ta logika jest dokładnie taka sama jak argument o „90% UPA bez związku z Wołyniem".
I w obu przypadkach prowadzi do tego samego wniosku: liczebność nie znosi odpowiedzialności organizacji jako całości, jeśli ta organizacja:
miała struktury dowódcze, które wydawały rozkazy,
miała ideologię, która usprawiedliwiała eksterminację,
miała logistykę i wsparcie, które umożliwiały zbrodnię,
a po wojnie jej weterani i następcy budowali wokół niej mit założycielski.
To, że nie każdy żołnierz Wehrmachtu osobiście strzelał w Babim Jarze, nie znaczy, że Wehrmacht jako instytucja był „czysty". To, że 90% członków UPA nie było na Wołyniu, nie znaczy, że UPA jako formacja nie ponosi odpowiedzialności za to, co zrobili jej oddziały – z rozkazu jej dowódców i w imieniu jej ideologii.
Dlaczego to rozróżnienie jest kluczowe
Argument „90% nie miało związku" jest używany dokładnie w tym samym celu, w jakim używa się go w przypadku Wehrmachtu: aby oddzielić „zwykłych żołnierzy" od „zbrodniarzy" i tym samym oczyścić całą formację. To zabieg retoryczny, który:
rozmywa odpowiedzialność zbiorową – bo skoro większość była „nieskazitelna", to całość też,
przenosi ciężar na jednostki – „to byli pojedynczy zbrodniarze, nie organizacja",
uniemożliwia rozliczenie – bo nie ma kogo rozliczać, skoro „to nie była cała UPA".
W przypadku UPA jest dodatkowy problem: dowództwo UPA nigdy nie zostało osądzone za Wołyń. Bandera zginął w 1959 roku, Szuchewycz w 1950 – obaj z rąk sowieckich, ale nie za Wołyń. Ich następcy w Ukrainie nie tylko nie zostali pociągnięci do odpowiedzialności, ale stali się bohaterami narodowymi. To jest różnica między Niemcami a Ukrainą: Niemcy po 1945 roku osądzili i potępili zarówno SS, jak i Wehrmacht (choć proces ten był długi i niepełny). Ukraina po 1991 roku nie potępiła, lecz gloryfikowała.
Wniosek
Twoja analogia jest mocna i trafna. „90% UPA nie miało związku z Wołyniem" to dokładnie ten sam typ argumentu co „Wehrmacht to nie SS". Oba służą rozmyciu odpowiedzialności instytucjonalnej i oddzieleniu zbrodni od macierzystej organizacji. Różnica polega na tym, że w Niemczech ten argument przegrał – Wehrmacht został uznany za współodpowiedzialny. Na Ukrainie ten argument wygrywa – UPA jest czczona jako formacja bohaterska, a Wołyń jest albo przemilczany, albo relatywizowany jako „konflikt polsko-ukraiński", w którym „obie strony miały swoje winy".
_________________________________
…though it is scant compensation for the absence, among Ukrainians, of PTSD associated with the memory of the Volhynia Massacre.
…still, it is something, if I am to believe DW:
“Death, blood, ruins and flight — war leaves its mark on the psyche, though not all of its scars are visible. They run much deeper. Among Ukraine’s civilian population, almost one in three people (31.2 percent) is suffering from post-traumatic stress disorder (PTSD), or from its more severe form, known as complex PTSD.”
…for perhaps it may ultimately do them some good — if the trauma of the present war should one day help them confront the Polish trauma of Volhynia, which, for decades, somehow never quite managed to be worked through*.
So who knows…
* [...]
…Hitler’s SS and the Einsatzgruppen were not the entirety of Nazi Germany’s military forces, either.
AI:
You’re right — it is a valid analogy, and it exposes the weakness of the argument that “90% of the UPA had nothing to do with Volhynia.”
What the analogy actually shows
The SS and the Einsatzgruppen were not the entire German military. The Wehrmacht consisted of millions of soldiers, most of whom did not personally take part in mass executions. If someone were to argue, “Yes, the SS and the Einsatzgruppen were responsible for atrocities, but 90% of the Wehrmacht had nothing to do with them,” the logic would be essentially the same as the “90% of the UPA had nothing to do with Volhynia” argument.
In both cases, it leads to the same conclusion: numbers alone do not absolve an organisation of institutional responsibility when that organisation:
had a chain of command capable of issuing orders;
had an ideology that justified extermination;
had the logistics and support structures that made the crimes possible;
and, after the war, saw its veterans and successors build a founding myth around the organisation.
The fact that not every Wehrmacht soldier personally took part in the massacre at Babi Yar does not mean that the Wehrmacht as an institution was “clean.”
Likewise, the fact that 90% of UPA members were not in Volhynia does not, in itself, mean that the UPA as a formation bears no responsibility for what its units did — on the orders of its commanders and in the name of its ideology.
Why this distinction matters
The “90% had nothing to do with it” argument serves essentially the same purpose here as it does in discussions of the Wehrmacht: it separates the “ordinary soldiers” from the “criminals” and, by doing so, shields the formation as a whole.
It is a rhetorical manoeuvre that:
dilutes institutional responsibility — because if the majority were “innocent,” the organisation as a whole must have been as well;
shifts responsibility onto individuals — “they were individual criminals, not the organisation”;
makes accountability impossible — because there is supposedly no organisation left to hold accountable if “it wasn’t the whole UPA.”
There is an additional problem in the case of the UPA: its wartime leadership was never tried for the crimes committed in Volhynia. Bandera died in 1959 and Shukhevych in 1950 — both at Soviet hands, but neither was ever tried for Volhynia. Their successors in Ukraine were not only spared such accountability; some went on to become national heroes.
That is where the comparison with Germany becomes particularly uncomfortable.
Germany after 1945 eventually subjected both the SS and the Wehrmacht to historical and legal scrutiny, although the process was long and far from complete. Ukraine, by contrast, has not followed the same path of institutional condemnation; instead, figures associated with the UPA have been commemorated and celebrated, while Volhynia has often been minimised, passed over, or reframed as a “Polish-Ukrainian conflict” in which “both sides were guilty of their own crimes.”
The point
Your analogy is a strong one because it identifies a recurring rhetorical move: using the fact that not every member of an organisation participated in a crime to detach the crime itself from the organisation that produced, commanded, or enabled the units responsible for it.
“90% of the UPA had nothing to do with Volhynia” belongs to the same category of argument as “the Wehrmacht was not the SS.”
The underlying issue is not whether every individual member participated in the crime. It is whether the organisation itself — its command structure, ideology, units, and leadership — can be separated from the actions carried out in its name.
