Open Season — When Killing a Leader Ceases to Be a Taboo
There is a detail in the latest Asia Times article that, at first glance, seems almost marginal.
The title reads: “Open season: killing the norm against leadership assassination.”
“Open season.”
The season is open.
Not “Is it permissible to kill leaders?” Not “Can the killing of a leader be justified?” Not even “Are we witnessing a dangerous precedent?”
Open season.
And that is precisely where we should pause.
Can we imagine such an article being published ten, fifteen, perhaps twenty years ago?
Of course, one could write about attempts on political leaders back then. History is full of them. One could write about covert operations, coups, conspiracies and the elimination of political opponents.
But there is a difference between doing something and recognizing it as a normal instrument of state policy.
And that difference may now be more important than the mere fact that leaders have been and continue to be killed.
There is another detail that should not be overlooked.
The author is Sajid Farid Shapoo — a highly decorated Indian security official holding the rank of three-star general, with a PhD in security studies from Princeton University. Asia Times makes clear that the views expressed are his own.
This is not an article written in Moscow, Beijing or Tehran.
Nor is it an Israeli article.
It is the voice of a man who comes from India’s security establishment — from a state that is neither Russia nor China, nor part of the Western alliance system in the sense in which NATO countries are.
And that makes it possible to set aside the easiest response:
“It is just propaganda from the other side.”
No.
One may agree with General Shapoo or disagree with him. One may challenge his interpretation of particular events. But the very fact that a man with his background and experience has considered it necessary to publicly warn about the erosion of the norm surrounding the killing of political leaders ought to make us think.
So what exactly was that norm?
It was never an absolute prohibition.
Leaders were killed. They were overthrown. They were murdered by their own security services, political opponents, assassins and armies.
The issue was something more subtle.
In the classical state order, there was a distinction between war against a state and war against a man.
You could fight his army.
You could destroy his infrastructure.
You could blockade his economy.
You could even attempt to force a change in his policies.
But the physical elimination of the leader of another state remained something exceptional — something requiring extraordinary justification and something that was not supposed to become an ordinary item in the repertoire of warfare.
Not because the leader was sacred.
But because physically removing him opened the door to an entirely different logic of conflict.
The first serious attempt to get around that taboo came, interestingly enough, wrapped in humanitarian language.
The argument was seductively simple.
If a brutal leader is responsible for the suffering of millions, perhaps deliberately removing him is more humane than waging a war that will claim even more lives?
In the 1990s and 2000s, this was precisely the logic used to justify the possibility of “decapitating” a regime.
Saddam Hussein and Muammar Gaddafi became test cases.
The question was no longer simply:
“Is it permissible to kill a leader?”
A much more practical question emerged:
“Would removing him not be the lesser evil than leaving him in power?”
And at that point the taboo began to crack.
Not through its frontal rejection.
Through its moral redefinition.
Iraq and Libya are interesting here not because they provide a simple model to be repeated.
Quite the opposite.
They show how dangerous the mechanism itself can be.
Removing a leader does not necessarily mean removing the problem that brought him to power.
It does not necessarily mean the end of the conflict.
It does not even necessarily mean stabilization.
It may instead create a power vacuum, a struggle for succession, the collapse of state structures and conflict between groups that had previously been held in check by an authoritarian system.
And here we encounter a very uncomfortable question:
Was the problem really the man?
Or was the man merely the most visible part of the system?
Because if a war is intended to produce regime change, the physical removal of a leader may be merely the most spectacular element of a much larger operation.
It is no longer about killing a man.
It is about restructuring the state that the man represents.
And that is an entirely different story.
And this is where I find the most interesting issue begins.
Not the practice itself.
The language.
First we have “assassination.”
Then comes “targeted killing.”
Then “elimination.”
Then “self-defence.”
Then “legitimate military target.”
I am not suggesting, of course, that these concepts are legally or factually identical.
They are not.
But something is changing.
An act that once belonged to a politically and morally exceptional category increasingly begins to be described in operational, military and legal language.
And once something has been described as an instrument, the temptation appears to ask not:
“Is it permissible?”
but:
“When is the best time to use it?”
That is the truly dangerous moment.
In this sense, the death of General Qasem Soleimani was an important stage in this history.
Not because he was a head of state.
He was not.
But because a senior representative of a sovereign state was physically eliminated by another state, and the operation was subsequently publicly justified in legal and strategic terms.
It was no longer merely:
“We did it because we had to.”
It became:
“We did it, and here is why we had the right to do it.”
That is a fundamental difference.
Because law and politics have this peculiar characteristic: once they provide someone with a justification, it can very quickly turn out that someone else discovers exactly the same justification for their own actions.
And technology was simply waiting outside the door.
Drones.
Satellite reconnaissance.
Precision weapons.
Artificial intelligence.
Surveillance systems.
All of this means that the person standing at the top of a state hierarchy may potentially be easier to locate than ever before.
Technology lowers the cost.
Politics provides the target.
Law provides the justification.
And language provides the name.
The whole package is there.
So let us conduct a simple thought experiment.
Imagine a state at war.
Its leader is physically removed.
What happens?
We do not know.
There may be surrender.
A negotiator may emerge.
Someone more pragmatic may take over.
But equally, a struggle for succession may begin.
Someone more radical may appear.
Society may consolidate around the myth of a murdered leader.
Chaos may follow.
Anything may happen.
And that is precisely the problem.
There is no political rule stating that the death of a leader means the death of the policy he pursued.
Sometimes it may end that policy.
Sometimes it may intensify it.
Sometimes it may turn it into a myth.
And sometimes it may simply create an even greater problem.
Why, then, is the temptation to physically eliminate a leader so strong?
Because a person is simpler than a system.
It is easier to point to a face than to understand a structure.
It is easier to say:
“Let us remove the man”
than:
“Let us change the configuration of interests, institutions, elites, armed forces and society that brought this man to power.”
Political history is full of such shortcuts.
The problem is that a shortcut may lead to the destination.
But it may also lead straight over a cliff.
And here we return to “open season.”
Because perhaps the most important change of the past several years is not that leaders are being killed.
They have always been killed.
The important change lies elsewhere:
it is becoming increasingly easy to imagine the killing of a leader as a normal instrument of international politics.
And when something becomes a normal instrument, the way we calculate risk changes as well.
If one state can declare the leader of another state a legitimate target, the second state acquires exactly the same argument.
If one leader can be “eliminated” in the name of security, another can be eliminated in the name of his own state’s security.
If one assassination can be called self-defence, the next one can be called self-defence too.
And suddenly we no longer have a prohibition with exceptions.
We have mutual rationalization.
You can kill mine.
I can kill yours.
You have “targeted killing.”
I have “elimination of a threat.”
You have the law.
So do I.
That is why the problem today is not a particular leader.
The problem is the principle.
It is not about whether a particular leader is good, bad, democratic, authoritarian, aggressive or peaceful.
The question is:
Do we want a world in which every state can decide for itself which foreign leader has become dangerous enough to be physically removed?
If the answer is yes, then we must accept the second half of that principle as well:
others will be able to do exactly the same to us.
And so perhaps General Shapoo is not primarily warning us about the killing of leaders.
He is warning about the loss of the moral asymmetry that for decades told us that war could be brutal, but that not every form of brutality thereby became a normal instrument of politics.
And that is why I would return, at the end, to that seemingly marginal question.
Can we imagine such an article in Asia Times fifteen years ago?
Yes.
But back then its author would probably have had to write:
“We must not cross this line.”
Today he can write:
“The line is breaking down.”
And perhaps that is the most important information contained in the entire article.
Not who has already been killed.
Not who could be killed.
But the fact that the killing of a leader is increasingly being considered in terms of strategic utility.
So perhaps the most important word in Shapoo’s title really is not “killing.”
It is:
“open.”
Because open season does not begin when the first shot is fired.
It begins when we are no longer certain that firing the shot is forbidden.
And when a state stops asking:
“Is it permissible?”
and starts asking only:
“Does it pay?”
— the norm is already effectively dead.
And then the problem is no longer that someone has opened the season on leaders.
The problem is that it is becoming increasingly difficult to remember when it happened — and what caused it.
Sezon otwarty — kiedy zabicie przywódcy przestaje być tabu
Jest w najnowszym tekście Asia Times pewien szczegół, który na pierwszy rzut oka wydaje się zupełnie marginalny.
Tytuł brzmi: „Open season: killing the norm against leadership assassination”.
„Open season”.
Sezon otwarty.
Nie „czy wolno zabijać przywódców?”. Nie „czy zabójstwo przywódcy może być usprawiedliwione?”. Nie nawet „czy mamy do czynienia z niebezpiecznym precedensem?”.
Sezon otwarty.
I właśnie nad tym określeniem warto się zatrzymać.
Bo czy wyobrażamy sobie taki tekst opublikowany dziesięć, piętnaście, a może dwadzieścia lat temu?
Oczywiście — można było wówczas napisać o zamachach na przywódców. Historia zna ich przecież całe mnóstwo. Można było pisać o tajnych operacjach, przewrotach, spiskach i eliminacji politycznych przeciwników.
Ale czym innym jest robienie czegoś, a czym innym uznanie tego za normalny instrument polityki państwa.
I właśnie ta różnica może być dziś ważniejsza od samego faktu, że przywódcy byli i są zabijani.
Jest przy tym jeszcze jeden szczegół, którego nie powinno się przeoczyć.
Autorem tekstu jest Sajid Farid Shapoo — wysokiego stopnia indyjski oficer bezpieczeństwa w randze trzygwiazdkowego generała, posiadający doktorat z security studies z Princeton University. Asia Times zaznacza, że przedstawione poglądy są jego osobistymi. Asia Times — „Open season: killing the norm against leadership assassination”
Nie jest to więc tekst napisany w Moskwie, Pekinie czy Teheranie.
Nie jest to również teks napisany przez Izrael.
To głos człowieka wywodzącego się z aparatu bezpieczeństwa Indii — państwa, które nie jest ani Rosją, ani Chinami, ani częścią zachodniego systemu sojuszniczego w takim sensie, w jakim są nim państwa NATO.
I dlatego można odłożyć na bok najłatwiejszą odpowiedź:
„To tylko propaganda strony przeciwnej”.
Nie.
Można się z generałem Shapoo zgadzać albo nie zgadzać. Można kwestionować jego interpretację poszczególnych wydarzeń. Ale sam fakt, że człowiek z jego doświadczeniem uznał za konieczne publicznie ostrzec przed rozpadem normy dotyczącej zabijania przywódców, powinien dawać do myślenia.
Bo jaka właściwie była ta norma?
Nie była ona nigdy absolutnym zakazem.
Przywódcy byli zabijani. Byli obalani. Byli mordowani przez własne służby, przez przeciwników politycznych, przez zamachowców, przez wojsko.
Chodziło o coś bardziej subtelnego.
W klasycznym porządku państwowym istniało rozróżnienie pomiędzy wojną z państwem a wojną z człowiekiem.
Można było walczyć z jego armią.
Można było niszczyć jego infrastrukturę.
Można było blokować jego gospodarkę.
Można było nawet próbować doprowadzić do zmiany jego polityki.
Ale fizyczna eliminacja przywódcy innego państwa pozostawała czymś szczególnym — czymś, co wymagało wyjątkowego uzasadnienia i co nie powinno stawać się zwyczajnym elementem repertuaru wojny.
Nie dlatego, że przywódca był święty.
Dlatego, że jego fizyczne usunięcie otwierało drzwi do zupełnie innej logiki konfliktu.
Pierwsza poważna próba obejścia tego tabu przyszła — co ciekawe — w opakowaniu humanitarnym.
Argument był kusząco prosty.
Jeżeli brutalny przywódca jest odpowiedzialny za cierpienie milionów, to może jego celowe usunięcie będzie bardziej humanitarne niż prowadzenie wojny, która pochłonie jeszcze więcej ofiar?
W latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych właśnie taką logiką próbowano uzasadniać możliwość „dekapitacji” reżimu.
Saddam Husajn i Muammar Kadafi stali się przypadkami testowymi.
Nie chodziło już więc tylko o pytanie:
„Czy wolno zabić przywódcę?”
Pojawiło się pytanie znacznie bardziej praktyczne:
„Czy jego usunięcie nie będzie mniejszym złem niż pozostawienie go przy władzy?”
I w tym momencie tabu zaczęło pękać.
Nie przez jego frontalne odrzucenie.
Przez jego moralne przedefiniowanie.
Irak i Libia są przy tym interesujące nie dlatego, że dostarczają prostego modelu do powtarzania.
Wręcz przeciwnie.
Pokazują, jak niebezpieczny może być sam mechanizm.
Usunięcie przywódcy nie musi oznaczać usunięcia problemu, który doprowadził go do władzy.
Nie musi oznaczać końca konfliktu.
Nie musi nawet oznaczać stabilizacji.
Może natomiast otworzyć próżnię władzy, walkę o sukcesję, rozpad struktur państwowych i konflikt pomiędzy grupami, które wcześniej były trzymane w ryzach przez autorytarny system.
I tutaj pojawia się bardzo niewygodne pytanie:
czy problemem rzeczywiście był człowiek?
Czy też człowiek był tylko najbardziej widoczną częścią systemu?
Bo jeżeli wojna ma doprowadzić do zmiany reżimu, to fizyczne usunięcie przywódcy może być zaledwie najbardziej spektakularnym elementem znacznie większej operacji.
Nie chodzi wówczas o zabicie człowieka.
Chodzi o przebudowę państwa, które ten człowiek reprezentuje.
A to już zupełnie inna historia.
I tutaj zaczyna się rzecz, która interesuje mnie najbardziej.
Nie sama praktyka.
Język.
Najpierw mamy „assassination”.
Potem pojawia się „targeted killing”.
Potem „elimination”.
Potem „self-defence”.
Potem „legitimate military target”.
Nie twierdzę oczywiście, że wszystkie te pojęcia są prawnie czy faktycznie identyczne.
Nie są.
Ale coś się zmienia.
Czyn, który wcześniej należał do kategorii politycznie i moralnie wyjątkowych, zaczyna być opisywany językiem operacyjnym, wojskowym i prawnym.
A kiedy coś zostaje opisane jako instrument, pojawia się pokusa, aby zacząć pytać nie:
„czy wolno?”
lecz:
„kiedy najlepiej użyć?”
To jest moment naprawdę niebezpieczny.
W tym sensie śmierć generała Kasema Sulejmaniego była ważnym etapem tej historii.
Nie dlatego, że był głową państwa.
Nie był.
Ale dlatego, że wysoki rangą przedstawiciel suwerennego państwa został fizycznie wyeliminowany przez inne państwo, a operacja została następnie publicznie uzasadniona w kategoriach prawnych i strategicznych.
Nie było już wyłącznie:
„zrobiliśmy to, bo musieliśmy”.
Było:
„zrobiliśmy to i oto dlaczego mieliśmy do tego prawo”.
To zasadnicza różnica.
Bo prawo i polityka mają tę szczególną właściwość, że kiedy raz dostarczą komuś uzasadnienia, bardzo szybko może się okazać, że ktoś inny odkryje w nim uzasadnienie dla własnego działania.
A technologia tylko czekała za drzwiami.
Drony.
Rozpoznanie satelitarne.
Broń precyzyjna.
Sztuczna inteligencja.
Systemy obserwacji.
Wszystko to sprawia, że człowiek stojący na szczycie państwowej piramidy jest dziś potencjalnie łatwiejszy do odnalezienia niż kiedykolwiek wcześniej.
Technologia obniża koszt.
Polityka dostarcza celu.
Prawo dostarcza uzasadnienia.
A język dostarcza nazwy.
I mamy komplet.
Spróbujmy więc przeprowadzić prosty eksperyment myślowy.
Wyobraźmy sobie państwo prowadzące wojnę.
Jego przywódca zostaje fizycznie usunięty.
Co się dzieje?
Nie wiemy.
Może nastąpić kapitulacja.
Może pojawić się negocjator.
Może pojawić się ktoś bardziej pragmatyczny.
Ale równie dobrze może rozpocząć się walka o sukcesję.
Może pojawić się ktoś bardziej radykalny.
Może nastąpić konsolidacja społeczeństwa wokół mitu zamordowanego przywódcy.
Może wybuchnąć chaos.
Może wydarzyć się wszystko.
I właśnie to jest problem.
Nie istnieje żadna polityczna reguła mówiąca, że śmierć przywódcy oznacza śmierć polityki, którą prowadził.
Czasami może ją zakończyć.
Czasami może ją zaostrzyć.
Czasami może zmienić ją w mit.
A czasami może po prostu stworzyć jeszcze większy problem.
Dlaczego więc pokusa fizycznej eliminacji przywódcy jest tak silna?
Bo człowiek jest prostszy niż system.
Łatwiej wskazać twarz niż zrozumieć strukturę.
Łatwiej powiedzieć:
„usuńmy człowieka”
niż:
„zmieńmy układ interesów, instytucji, elit, armii i społeczeństwa, który tego człowieka wyniósł do władzy”.
Historia polityczna jest pełna takich skrótów.
Problem w tym, że skrót może prowadzić do celu.
Ale może również prowadzić w przepaść.
I tutaj wracamy do „open season”.
Bo być może najważniejszą zmianą ostatnich kilkunastu lat nie jest to, że przywódcy są zabijani.
Byli zabijani zawsze.
Najważniejsza zmiana polega na czymś innym:
coraz łatwiej wyobrazić sobie zabicie przywódcy jako normalny instrument polityki międzynarodowej.
A kiedy coś staje się normalnym instrumentem, zmienia się również sposób kalkulowania ryzyka.
Jeżeli jedno państwo może uznać przywódcę drugiego państwa za legalny cel, to drugie państwo otrzymuje dokładnie ten sam argument.
Jeżeli jeden przywódca może zostać „wyeliminowany” w imię bezpieczeństwa, drugi może zostać wyeliminowany w imię własnego bezpieczeństwa.
Jeżeli jeden zamach można nazwać samoobroną, następny również można tak nazwać.
I nagle otrzymujemy nie zakaz i wyjątki, lecz wzajemną racjonalizację.
Ty możesz zabić mojego.
Ja mogę zabić twojego.
Ty masz „targeted killing”.
Ja mam „eliminację zagrożenia”.
Ty masz prawo.
Ja też mam prawo.
To dlatego problemem nie jest dziś konkretny przywódca.
Problemem jest zasada.
Nie chodzi o to, czy jakiś przywódca jest dobry, zły, demokratyczny, autorytarny, agresywny czy pokojowy.
Chodzi o pytanie:
Czy chcemy świata, w którym każde państwo może samo określić, który zagraniczny przywódca stał się wystarczająco niebezpieczny, aby można było go fizycznie usunąć?
Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, to musimy zaakceptować także drugą część tej zasady:
inni będą mogli zrobić dokładnie to samo nam.
A więc być może generał Shapoo nie ostrzega przede wszystkim przed zabójstwem przywódców.
Ostrzega przed utratą asymetrii moralnej, która przez dziesięciolecia mówiła nam, że wojna może być brutalna, ale nie każda brutalność staje się przez to normalnym narzędziem polityki.
I dlatego wróciłbym na końcu do tego pozornie marginalnego pytania.
Czy wyobrażamy sobie taki artykuł Asia Times piętnaście lat temu?
Tak.
Ale wtedy jego autor prawdopodobnie musiałby pisać:
„Nie przekraczajmy tej granicy”.
Dzisiaj może napisać:
„Granica właśnie się rozpada”.
I być może to jest najważniejsza informacja zawarta w całym tekście.
Nie to, kogo już zabito.
Nie to, kogo można byłoby zabić.
Lecz to, że samo zabójstwo przywódcy coraz częściej zaczyna być rozpatrywane w kategoriach strategicznej użyteczności.
A więc może najważniejszym słowem w tytule tekstu Shapoo rzeczywiście nie jest „killing”.
Jest nim:
„open”.
Bo sezon otwarty nie zaczyna się wtedy, kiedy pada pierwszy strzał.
Zaczyna się wtedy, kiedy przestajemy być pewni, że strzału oddać nie wolno.
A kiedy państwo przestaje pytać:
„czy wolno?”
i zaczyna pytać wyłącznie:
„czy się opłaca?”
— norma jest już właściwie martwa.
I wtedy problemem nie jest już to, że ktoś otworzył sezon na przywódców.
Problemem jest to, że coraz trudniej przypomnieć sobie, kiedy to się stało i co było tego powodem.
