Political Misjudgments, Inconvenient History, and the Cost of Strategic
CertaintyOver a morning cup of coffee, one sometimes finds oneself thinking about questions that seem oddly absent from public debate.Not because the answers are entirely unknown. More often because the questions themselves have become uncomfortable.
This morning, one such question returned yet again: where does the history of a war actually begin?
The obvious answer is simple. A war begins when armies move, borders are crossed, and the shooting starts.
In the case of Ukraine, that would mean 24 February 2022, when Russia launched its full-scale invasion.
Russia invaded. Ukraine was attacked. On that point, there is no ambiguity.
And yet, the more one reflects on the matter, the less convincing it becomes that this date alone explains how Europe arrived at its present predicament.
Perhaps the difficulty lies in our tendency to divide history into convenient chapters.
We speak of the First World War, the Treaty of Versailles, the interwar period and the Second World War as though they were separate stories neatly arranged on a timeline. Chronologically they were. Politically, however, each emerged from circumstances created by the one before it.
This does not mean that the Second World War was inevitable.
Nor does it mean that responsibility can be distributed so broadly that nobody remains accountable.
It simply suggests that understanding an event is not the same thing as assigning blame for it.
The distinction sounds obvious, yet political debates often seem determined to erase it.
And once that thought occurs, it becomes difficult not to apply the same reasoning to Ukraine.
The full-scale invasion began in 2022.
The conflict itself clearly did not.
One's attention immediately shifts back to 2014. Then further back still, toward the long and often contentious debate over NATO enlargement and the security architecture that emerged after the Cold War.
At that point another question inevitably appears.
Why revisit those earlier decisions at all?
Does looking backwards risk excusing later aggression?
The objection is understandable. Yet causation and justification are not the same thing.
If a doctor investigates the causes of an illness, nobody assumes that he approves of the disease.
If an engineer examines why a bridge collapsed, nobody accuses her of endorsing structural failure.
Yet in politics, attempts to analyse causes are often interpreted as attempts to dilute responsibility.
That is a curious standard.
After all, warnings existed.
George Kennan warned against NATO enlargement long before the current war. William Burns reported from Moscow that Ukrainian membership in NATO touched an exceptionally sensitive issue for Russia's political elite.
One may disagree with their conclusions.
One may believe they underestimated Russia's own responsibility for later developments.
But the warnings themselves cannot simply be removed from the historical record.
And whenever warnings exist, another question follows naturally.
How should political decisions be judged when some of their risks were identified in advance?
Part of the answer is straightforward.
Responsibility for launching a war rests with those who choose to launch it.
Russia was not deprived of agency. It made decisions for which it bears responsibility.
Yet another part of the answer is less straightforward.
When policymakers are repeatedly warned about possible consequences, can questions about their own judgments simply be excluded from consideration?
Surely not.
Then again, neither can every warning serve as a veto.
Otherwise any major power could prevent smaller states from exercising sovereign choices merely by threatening instability or retaliation.
Ukraine is not simply an object in somebody else's strategic calculations. It has its own interests, aspirations and right to determine its future.
Yet acknowledging that principle does not eliminate the strategic question.
A warning is not an endorsement.
Recognising a cause is not the same thing as justifying an outcome.
One can condemn Russia's invasion while still asking whether Western policy contributed to circumstances in which escalation became more likely.
One can support Ukraine while questioning particular assumptions made by Western governments.
One can reject Russia's justification for the war while examining whether every strategic calculation made by the West proved sound.
These positions are often presented as mutually exclusive.
The longer one reflects upon them, the less convincing that claim becomes.
Perhaps the real mistake lies in assuming that moral judgment and strategic analysis must always point in exactly the same direction.
The thought returned to me when I read Foreign Minister Radosław Sikorski's appeal to President Karol Nawrocki.
Sikorski urged him to use his relationship with Donald Trump to explain to the American president that Putin is the aggressor and Zelenskyy the victim of aggression.
/ "I therefore count on our MAGA president to make use of his friendship with President Trump to achieve two things: first, to secure the establishment of a permanent American military base in Poland, and second, to persuade him that Putin is the aggressor and Zelenskyy is the victim of aggression, and that wars are ended by persuading the aggressor to scale back his ambitions, not by asking the victim to capitulate." /
On one level, the appeal is entirely understandable.
Governments naturally seek to influence the policies of their allies.
Yet another question presents itself.
Is the disagreement really about who invaded whom?
That seems unlikely.
The President of the United States has access to intelligence assessments, military briefings, diplomatic reporting and analytical resources that few others can match.
The issue, therefore, may not concern facts at all.
It may concern interests.
Not what happened, but what should happen next.
That distinction matters.
Explaining who started a war and persuading someone how to respond to that war are two different undertakings.
A country may recognise responsibility for the outbreak of a conflict and still reach different conclusions about how that conflict should end.
It may also conclude that some of its own earlier assumptions were mistaken.
Political narratives often struggle with that possibility.
They prefer clear beginnings.
A chosen starting point becomes the foundation upon which the rest of the story is constructed.
If the focus is aggression, history begins in February 2022.
If the focus is Russian security concerns, the story begins earlier.
Others move further back still.
None of these perspectives is necessarily illegitimate.
The difficulty arises only when a particular point of departure is presented as the whole of history.
Perhaps that is what troubles me most about contemporary political debate.
The tendency to replace historical processes with snapshots.
To replace uncomfortable questions with established positions.
To treat inquiry itself as a form of disloyalty.
Ask whether a policy was wise and someone assumes you oppose it.
Ask whether alternatives existed and suspicions immediately arise.
Ask whether mistakes were made and the question itself becomes suspect.
This seems a peculiar way of approaching decisions whose consequences affect entire societies.
After all, every field involving human judgment produces mistakes.
Medicine does.
Engineering does.
Business does.
Politics is hardly an exception.
The difference is that political mistakes are often paid for by others.
Soldiers.
Civilians.
Taxpayers.
Countries situated closest to the danger.
Meanwhile, those responsible for strategic decisions retain the ability to reinterpret events, adjust narratives, or explain why circumstances changed.
That observation should not be exaggerated.
Not every unfortunate outcome proves that the original decision was irrational.
Judgments should be based on the information available at the time, the realistic alternatives, and the risks that could reasonably have been anticipated.
Yet where credible warnings existed, one question remains unavoidable:
Were those warnings adequately considered?
That question deserves serious examination.
Were Western policymakers correct in their assessment of Russia's willingness to escalate?
Did they accurately evaluate Ukraine's capacity to resist?
Did they correctly judge Europe's economic resilience, military preparedness and political cohesion?
When circumstances changed, were underlying assumptions revised accordingly?
Or were existing policies defended because reversing course would have required acknowledging earlier errors?
These questions do not imply predetermined answers.
They merely recognise that strategic decisions, like all consequential decisions, ought to be open to scrutiny.
The greater the human and economic costs of a conflict, the stronger the case for re-examining assumptions rather than simply defending them.
Not after the war.
During it.
The most costly political error is not always the wrong decision.
Sometimes it is the refusal to reconsider a decision once evidence begins to accumulate against it.
History does not begin at the point where it becomes convenient to start telling the story.
Wars do not emerge from a vacuum.
They arise from decisions, ambitions, fears, miscalculations, competing interests and chains of events that are often easier to see in retrospect than while they are unfolding.
If Europe wishes to understand how it arrived at its present situation, it may eventually need to examine not only Russia's decisions but also its own.
Not to absolve Russia.
Not to distribute responsibility until it disappears.
Simply to understand.
And perhaps to avoid repeating mistakes.
Peace is not awarded to the side with the most morally satisfying narrative.
It emerges from realities that are often less comfortable: balances of power, political choices, security arrangements, compromises, constraints and an honest recognition of limits.
As the coffee grows cold, one thought continues to linger.
A policy that cannot distinguish between defending its principles and defending its mistakes risks reaching a point at which its architects remain convinced of their own righteousness even as others continue paying the price.
And if that possibility cannot even be discussed, then perhaps the most troubling question is not whether mistakes were made, but whether we have become reluctant to recognise them when they occur.
On one level, the appeal is entirely understandable.
Governments naturally seek to influence the policies of their allies.
Yet another question presents itself.
Is the disagreement really about who invaded whom?
That seems unlikely.
The President of the United States has access to intelligence assessments, military briefings, diplomatic reporting and analytical resources that few others can match.
The issue, therefore, may not concern facts at all.
It may concern interests.
Not what happened, but what should happen next.
That distinction matters.
Explaining who started a war and persuading someone how to respond to that war are two different undertakings.
A country may recognise responsibility for the outbreak of a conflict and still reach different conclusions about how that conflict should end.
It may also conclude that some of its own earlier assumptions were mistaken.
Political narratives often struggle with that possibility.
They prefer clear beginnings.
A chosen starting point becomes the foundation upon which the rest of the story is constructed.
If the focus is aggression, history begins in February 2022.
If the focus is Russian security concerns, the story begins earlier.
Others move further back still.
None of these perspectives is necessarily illegitimate.
The difficulty arises only when a particular point of departure is presented as the whole of history.
Perhaps that is what troubles me most about contemporary political debate.
The tendency to replace historical processes with snapshots.
To replace uncomfortable questions with established positions.
To treat inquiry itself as a form of disloyalty.
Ask whether a policy was wise and someone assumes you oppose it.
Ask whether alternatives existed and suspicions immediately arise.
Ask whether mistakes were made and the question itself becomes suspect.
This seems a peculiar way of approaching decisions whose consequences affect entire societies.
After all, every field involving human judgment produces mistakes.
Medicine does.
Engineering does.
Business does.
Politics is hardly an exception.
The difference is that political mistakes are often paid for by others.
Soldiers.
Civilians.
Taxpayers.
Countries situated closest to the danger.
Meanwhile, those responsible for strategic decisions retain the ability to reinterpret events, adjust narratives, or explain why circumstances changed.
That observation should not be exaggerated.
Not every unfortunate outcome proves that the original decision was irrational.
Judgments should be based on the information available at the time, the realistic alternatives, and the risks that could reasonably have been anticipated.
Yet where credible warnings existed, one question remains unavoidable:
Were those warnings adequately considered?
That question deserves serious examination.
Were Western policymakers correct in their assessment of Russia's willingness to escalate?
Did they accurately evaluate Ukraine's capacity to resist?
Did they correctly judge Europe's economic resilience, military preparedness and political cohesion?
When circumstances changed, were underlying assumptions revised accordingly?
Or were existing policies defended because reversing course would have required acknowledging earlier errors?
These questions do not imply predetermined answers.
They merely recognise that strategic decisions, like all consequential decisions, ought to be open to scrutiny.
The greater the human and economic costs of a conflict, the stronger the case for re-examining assumptions rather than simply defending them.
Not after the war.
During it.
The most costly political error is not always the wrong decision.
Sometimes it is the refusal to reconsider a decision once evidence begins to accumulate against it.
History does not begin at the point where it becomes convenient to start telling the story.
Wars do not emerge from a vacuum.
They arise from decisions, ambitions, fears, miscalculations, competing interests and chains of events that are often easier to see in retrospect than while they are unfolding.
If Europe wishes to understand how it arrived at its present situation, it may eventually need to examine not only Russia's decisions but also its own.
Not to absolve Russia.
Not to distribute responsibility until it disappears.
Simply to understand.
And perhaps to avoid repeating mistakes.
Peace is not awarded to the side with the most morally satisfying narrative.
It emerges from realities that are often less comfortable: balances of power, political choices, security arrangements, compromises, constraints and an honest recognition of limits.
As the coffee grows cold, one thought continues to linger.
A policy that cannot distinguish between defending its principles and defending its mistakes risks reaching a point at which its architects remain convinced of their own righteousness even as others continue paying the price.
And if that possibility cannot even be discussed, then perhaps the most troubling question is not whether mistakes were made, but whether we have become reluctant to recognise them when they occur.
By T.L., in collaboration with ChatGPT AI and Copilot AI
_____________________________________________
...Wojna, której historia nie zaczęła się wczoraj
Polityczne błędy oceny, niewygodna historia i koszt strategicznej pewności
Przy porannym kubku kawy człowiek czasem zaczyna zastanawiać się nad pytaniami, które wydają się dziwnie nieobecne w publicznej debacie.
Nie dlatego, że odpowiedzi są całkowicie nieznane. Częściej dlatego, że same pytania stały się niewygodne.
Dziś rano jedno z takich pytań powróciło po raz kolejny: gdzie właściwie zaczyna się historia wojny?
Oczywista odpowiedź jest prosta. Wojna zaczyna się wtedy, gdy ruszają armie, przekraczane są granice i padają pierwsze strzały.
W przypadku Ukrainy oznaczałoby to 24 lutego 2022 roku, kiedy Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję.
Rosja dokonała inwazji. Ukraina została zaatakowana. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości.
A jednak im dłużej człowiek się nad tym zastanawia, tym mniej przekonujące wydaje się twierdzenie, że sama ta data wyjaśnia, w jaki sposób Europa znalazła się w obecnym położeniu.
Być może trudność polega na naszej skłonności do dzielenia historii na wygodne rozdziały.
Mówimy o I wojnie światowej, traktacie wersalskim, okresie międzywojennym i II wojnie światowej tak, jakby były to odrębne opowieści starannie ułożone na osi czasu. Chronologicznie tak właśnie było. Politycznie jednak każda z nich wyrastała z okoliczności stworzonych przez poprzednią.
Nie oznacza to, że II wojna światowa była nieunikniona.
Nie oznacza to również, że odpowiedzialność można rozproszyć tak szeroko, iż nikt nie pozostanie za nic odpowiedzialny.
Oznacza jedynie, że zrozumienie wydarzenia nie jest tym samym, co przypisanie za nie winy.
Rozróżnienie to wydaje się oczywiste, a jednak debaty polityczne często zdają się robić wszystko, by je zatrzeć.
A kiedy taka myśl się pojawi, trudno nie zastosować tego samego rozumowania do Ukrainy.
Pełnoskalowa inwazja zwana przez Rosjan specjalną operacją wojskową na Ukrainie rozpoczęła się w 2022 roku.
Sam konflikt z całą pewnością nie.
Uwaga natychmiast wraca do roku 2014. A potem cofa się jeszcze dalej, ku długiej i często burzliwej debacie na temat rozszerzenia NATO oraz architektury bezpieczeństwa, która wyłoniła się po zakończeniu zimnej wojny.
W tym momencie nieuchronnie pojawia się kolejne pytanie.
Dlaczego w ogóle wracać do tamtych wcześniejszych decyzji?
Czy patrzenie wstecz nie grozi usprawiedliwianiem późniejszej agresji?
Ten zarzut jest zrozumiały. Jednak związek przyczynowy i usprawiedliwienie nie są tym samym.
Jeżeli lekarz bada przyczyny choroby, nikt nie zakłada, że pochwala samą chorobę.
Jeżeli inżynier analizuje przyczyny zawalenia się mostu, nikt nie oskarża go o popieranie katastrof konstrukcyjnych.
Tymczasem w polityce próby analizy przyczyn są często interpretowane jako próby rozmywania odpowiedzialności.
To dość osobliwy standard.
Przecież ostrzeżenia istniały.
George Kennan ostrzegał przed rozszerzeniem NATO na długo przed obecną wojną. William Burns raportował z Moskwy, że kwestia członkostwa Ukrainy w NATO dotyka wyjątkowo wrażliwego problemu dla rosyjskich elit politycznych.
Można nie zgadzać się z ich wnioskami.
Można uważać, że nie doszacowali odpowiedzialności samej Rosji za późniejsze wydarzenia.
Ale samych ostrzeżeń nie da się po prostu usunąć z historycznego zapisu.
A wszędzie tam, gdzie pojawiały się ostrzeżenia, naturalnie rodzi się kolejne pytanie.
Jak należy oceniać decyzje polityczne, jeżeli część związanych z nimi ryzyk została zidentyfikowana zawczasu?
Część odpowiedzi jest oczywista.
Odpowiedzialność za rozpętanie wojny spoczywa na tych, którzy zdecydowali się ją rozpętać.
Rosja nie została pozbawiona sprawczości. Podejmowała własne decyzje i ponosi za nie odpowiedzialność.
Jednak druga część odpowiedzi jest mniej jednoznaczna.
Jeżeli decydenci byli wielokrotnie ostrzegani przed możliwymi konsekwencjami, czy pytania dotyczące trafności ich własnych ocen można po prostu wyłączyć z dyskusji?
Z pewnością nie.
Z drugiej jednak strony nie każde ostrzeżenie może pełnić funkcję weta.
W przeciwnym razie każde mocarstwo mogłoby uniemożliwić mniejszym państwom realizowanie suwerennych wyborów, grożąc destabilizacją lub odwetem.
Ukraina nie jest jedynie przedmiotem cudzych kalkulacji strategicznych. Ma własne interesy, aspiracje i prawo do decydowania o swojej przyszłości.
Jednak uznanie tej zasady nie eliminuje pytania strategicznego.
Ostrzeżenie nie jest poparciem.
Rozpoznanie przyczyny nie jest usprawiedliwieniem skutku.
Można potępiać rosyjską inwazję, a jednocześnie pytać, czy polityka Zachodu nie przyczyniła się do stworzenia okoliczności, w których eskalacja stała się bardziej prawdopodobna.
Można wspierać Ukrainę, a jednocześnie kwestionować niektóre założenia przyjmowane przez zachodnie rządy.
Można odrzucać rosyjskie uzasadnienie wojny, a jednocześnie badać, czy wszystkie strategiczne kalkulacje Zachodu okazały się trafne.
Stanowiska te często przedstawiane są jako wzajemnie wykluczające się.
Im dłużej się nad nimi zastanawiać, tym mniej przekonujące wydaje się takie twierdzenie.
Być może prawdziwy błąd polega na założeniu, że ocena moralna i analiza strategiczna muszą zawsze wskazywać dokładnie ten sam kierunek.
Ta myśl wróciła do mnie, gdy przeczytałem apel ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego do prezydenta Karola Nawrockiego.
Sikorski wezwał go, aby wykorzystał swoje relacje z Donaldem Trumpem i wyjaśnił amerykańskiemu prezydentowi, że Putin jest agresorem, a Zełenski ofiarą agresji.
„Liczę więc na naszego prezydenta MAGA, że wykorzysta swoją przyjaźń z prezydentem Trumpem do osiągnięcia dwóch celów: po pierwsze, zapewnienia stałej amerykańskiej bazy wojskowej w Polsce, a po drugie przekonania go, że Putin jest agresorem, a Zełenski ofiarą agresji, i że wojny kończy się poprzez skłonienie agresora do ograniczenia swoich ambicji, a nie poprzez nakłanianie ofiary do kapitulacji.”
Na jednym poziomie ten apel jest całkowicie zrozumiały.
Rządy naturalnie starają się wpływać na politykę swoich sojuszników.
Pojawia się jednak kolejne pytanie.
Czy spór rzeczywiście dotyczy tego, kto napadł na kogo?
To wydaje się mało prawdopodobne.
Prezydent Stanów Zjednoczonych ma dostęp do ocen wywiadowczych, wojskowych analiz, raportów dyplomatycznych i zasobów analitycznych, z którymi niewielu może się równać.
Problem może więc wcale nie dotyczyć faktów.
Może dotyczyć interesów.
Nie tego, co się wydarzyło, lecz tego, co powinno wydarzyć się dalej.
To rozróżnienie ma znaczenie.
Wyjaśnienie, kto rozpoczął wojnę, i przekonanie kogoś, jak powinien na nią odpowiedzieć, to dwa różne przedsięwzięcia.
Państwo może uznawać odpowiedzialność za wybuch konfliktu, a jednocześnie dojść do odmiennych wniosków co do sposobu jego zakończenia.
Może również uznać, że część wcześniejszych założeń była błędna.
Narracje polityczne często mają trudność z dopuszczeniem takiej możliwości.
Preferują jasne początki.
Wybrany punkt startowy staje się fundamentem, na którym budowana jest reszta opowieści.
Jeżeli punktem centralnym jest agresja, historia zaczyna się w lutym 2022 roku.
Jeżeli uwaga skupia się na rosyjskich obawach dotyczących bezpieczeństwa, historia zaczyna się wcześniej.
Inni cofają się jeszcze dalej.
Żadna z tych perspektyw nie musi być sama w sobie nieuprawniona.
Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy określony punkt wyjścia przedstawiany jest jako całość historii.
Być może właśnie to najbardziej niepokoi mnie we współczesnej debacie politycznej.
Skłonność do zastępowania procesów historycznych pojedynczymi migawkami.
Do zastępowania niewygodnych pytań utrwalonymi stanowiskami.
Do traktowania samego aktu dociekania jako formy nielojalności.
Zadaj pytanie, czy dana polityka była rozsądna, a ktoś uzna, że jesteś jej przeciwnikiem.
Zapytaj, czy istniały alternatywy, a natychmiast pojawią się podejrzenia.
Zapytaj, czy popełniono błędy, a samo pytanie staje się podejrzane.
To dość osobliwy sposób podejścia do decyzji, których konsekwencje dotykają całych społeczeństw.
Przecież każda dziedzina oparta na ludzkim osądzie generuje błędy.
Medycyna.
Inżynieria.
Biznes.
Polityka nie jest tu wyjątkiem.
Różnica polega na tym, że za błędy polityczne często płacą inni.
Żołnierze.
Cywile.
Podatnicy.
Państwa położone najbliżej zagrożenia.
Tymczasem osoby odpowiedzialne za strategiczne decyzje zachowują możliwość reinterpretowania wydarzeń, korygowania narracji lub wyjaśniania, dlaczego okoliczności się zmieniły.
Nie należy jednak tej obserwacji wyolbrzymiać.
Nie każdy niekorzystny rezultat dowodzi, że pierwotna decyzja była nieracjonalna.
Oceny powinny być dokonywane na podstawie informacji dostępnych w danym czasie, realistycznych alternatyw oraz szacowanego ryzyka, które można było rozsądnie przewidzieć.
Jednak tam, gdzie istniały wiarygodne ostrzeżenia, jedno pytanie pozostaje nieuniknione:
Czy ostrzeżenia te zostały należycie uwzględnione?
To pytanie zasługuje na poważne rozważenie.
Czy zachodni decydenci prawidłowo ocenili gotowość Rosji do eskalacji?
Czy trafnie oszacowali zdolność Ukrainy do stawiania oporu?
Czy właściwie ocenili gospodarczą odporność Europy, jej przygotowanie militarne i spójność polityczną?
Czy wraz ze zmianą okoliczności odpowiednio korygowano wcześniejsze założenia?
Czy też dotychczasowej polityki broniono dlatego, że zmiana kursu wymagałaby przyznania się do wcześniejszych błędów?
Pytania te nie sugerują z góry ustalonych odpowiedzi.
Uznają jedynie, że decyzje strategiczne, podobnie jak wszystkie decyzje o daleko idących konsekwencjach, powinny podlegać analizie i krytycznej ocenie.
Im większe są ludzkie i gospodarcze koszty konfliktu, tym silniejszy staje się argument za ponownym badaniem przyjętych założeń zamiast ich mechanicznej obrony.
Nie po wojnie.
W jej trakcie.
Najkosztowniejszym błędem politycznym nie zawsze jest błędna decyzja.
Czasem jest nim odmowa ponownego rozważenia decyzji w momencie, gdy zaczynają pojawiać się dowody podważające jej słuszność.
Historia nie zaczyna się w punkcie, który akurat wygodnie wybrać jako początek opowieści.
Wojny nie wyłaniają się z próżni.
Powstają z decyzji, ambicji, obaw, błędnych kalkulacji, konkurujących interesów i ciągów wydarzeń, które często łatwiej dostrzec z perspektywy czasu niż w chwili, gdy się rozgrywają.
Jeżeli Europa chce zrozumieć, jak znalazła się w obecnej sytuacji, być może będzie musiała przyjrzeć się nie tylko decyzjom Rosji, ale również własnym.
Nie po to, by Rosję rozgrzeszać.
Nie po to, by rozmywać odpowiedzialność aż do jej zaniku.
Po prostu po to, by zrozumieć.
A być może także po to, by uniknąć powtarzania błędów.
Pokój nie jest nagrodą przyznawaną stronie dysponującej najbardziej moralnie satysfakcjonującą narracją.
Wyłania się z rzeczywistości, która bywa znacznie mniej komfortowa: z równowagi sił, politycznych wyborów, rozwiązań dotyczących bezpieczeństwa, kompromisów, ograniczeń i uczciwego uznania własnych granic.
Gdy niedopita kawa stygnie, jedna myśl wciąż pozostaje.
Polityka, która nie potrafi odróżnić obrony swoich zasad od obrony własnych błędów, ryzykuje osiągnięcie punktu, w którym jej architekci nadal będą przekonani o własnej słuszności, podczas gdy inni wciąż będą ponosić koszty ich decyzji.
A jeśli o samej takiej możliwości nie można już nawet rozmawiać, wówczas najbardziej niepokojącym pytaniem przestaje być to, czy popełniono błędy.
Staje się nim pytanie, czy nie staliśmy się niechętni do ich rozpoznawania wtedy, gdy się pojawiają.
