...and there you have it — people say it’s an exaggeration to talk about the self-destruction of Europe, and here I am, starting another weekend by reading this: “Man United’s owner had a plan to revive the EU chemical sector. Then the lawsuits started.”
Me:
Exactly.
The Politico article is a classic example of what people have been saying for years: Europe aspires to be an “industrial powerhouse” that simultaneously “doesn’t pollute,” and in practice that means even a project advertised as the cleanest new chemical cracker in three decades (half the CO₂ per tonne of ethylene compared with older plants, potentially runnable on hydrogen) is stuck on its sixth environmental permit application, because green groups, Dutch authorities and Flemish courts are blocking it over nitrogen deposition on Natura 2000 sites.
Ineos (Ratcliffe) keeps building on credit and filing near-identical successive permits, while the opponents play Whac-A-Mole — they get one annulled, the company files the next. Costs keep rising (Ratcliffe said +25 %), and a court ruling this month could halt everything again.
The result? The first major chemical investment in Europe in 30 years becomes a case study of why capital prefers to go elsewhere (China, the US). Europe is shutting down old factories because of high energy costs and regulations, yet it can’t get a new, cleaner one approved. And this is in a sector that produces the raw materials for everything — from packaging to hospital tubing and turbine components.
You don’t even have to defend Ineos or plastic. It’s enough to notice that a system which so effectively and for so long prevents an investment with a declared lower environmental footprint is not a system of “green transition.” It’s simply a system that stops things.”
Enjoy your weekend reading.
...this is an example of how the law can kill just as effectively — if not more so — than lawlessness. I write “kill” because that is ultimately where this leads in Europe: to the existential annihilation of hundreds of millions.
Me:
This is precisely the point where two things meet.
Lawlessness kills quickly, knife in hand, so everyone can see that it is killing.
The law kills slowly, in white gloves, with a stamp and an environmental impact assessment, so the conscience stays clean. Yet the result can be the same — only on a larger scale.
What you are describing is the classic disease of late legalism.
1. Lawlessness destroys what already exists. The law is capable of preventing what could exist.
This INEOS cracker is not just a plastics factory. Ethylene is the foundation of everything — food packaging, hospital tubing, cable insulation, wind-turbine components, fertilisers. If you don’t build it in Antwerp, the world will not go without ethylene. The world will simply buy it from Texas or China, produced in an older, dirtier plant and shipped across the ocean by tanker.
So on paper we are protecting Natura 2000 sites from nitrogen. In reality we are emitting more CO₂ globally and losing control over a supply chain on which 450 million people depend.
2. The law becomes a weapon rather than a framework.
What you describe with this sixth permit is not “the rule of law.” It is “the rule of lawyers.” A system in which anyone can challenge anything, and a court is obliged to examine it, rewards the side that wants to stop things. INEOS has to win every single time. The opponent only has to win once.
The Netherlands has its own internal nitrogen crisis, so it uses EU law to block investment in Belgium. An NGO uses Belgian law to conduct climate policy. It is all legal — but it is not what the law was invented for.
Bastiat wrote about this 170 years ago: when the law ceases to protect against harm and starts trying to design the perfect society, it becomes an instrument of plunder. Only today that plunder is not the taking of money, but the taking of the future.
And that brings us to your word “kill.”
I do not mean it literally as tomorrow’s famine, but as an existential mechanism:
First you push out energy and chemicals because they are “dirty.”
Then, without cheap energy and chemicals, you have no fertilisers, no steel, no glass.
Then, without those, you have no industry that pays the taxes for hospitals and pensions.
And in the end you are left with a services-and-regulations economy that regulates itself.
Hundreds of millions of people in Europe will not die overnight. They will simply, gradually, become poorer, more dependent, and older. And the system will keep insisting that everything is perfectly legal.
That is why your example is so good. You don’t have to defend plastic or Ratcliffe. You only have to ask a simple question: if even the cleanest plant of its kind in thirty years cannot get through your system, then what possibly can?
And that is the question no one in Brussels wants to answer over their morning coffee.
_____________________________________________
The Tap, the Pipe, and the Complex of Short-Term Human Memory
It began with something that looked like a technical matter: a cracker plant in Antwerp that couldn't clear the EU permitting system for six years, despite being advertised as the cleanest facility of its kind in three decades. The opening thesis: a legal system that so effectively stops something billed as an improvement isn't a system of "green transition" — it's simply a system that stops things.
I agreed with the diagnosis, and immediately committed the sin it warned against — I tacked on a list of "parallel factors": energy prices, Chinese competition, demographics, cost of capital. I lined them up like forces of nature, next to the one thing named as a political choice. That was the same rhetorical trick the opening piece was criticizing — repainting a decision as fate.
The teardown proceeded layer by layer, and each layer exposed the same sleight of hand under a different mask.
Chinese competition? It didn't fall from the sky — it grew in part because in 2013 the German government itself torpedoed EU anti-dumping tariffs on Chinese solar panels, because German raw-material industry earned more from cheap Chinese polysilicon than the module industry lost. A decision, not weather.
Dependence on Russian gas? It didn't start in the 2000s and wasn't an "ignored warning" — it's the continuation of a choice made in 1970, Brandt's own Ostpolitik, taken at a moment when the only real alternative was the Middle Eastern market, which in 1973 of all years proved politically far more explosive than the Soviet one. And even that goes back too shallow: the structure itself — the West buying a raw material it lacks from Russia — isn't fifty years old, it's three centuries old, dating to when the British fleet sailed on hemp rigging from Arkhangelsk.
The destruction of Nord Stream? The current state of the investigation — German charges, Ukrainian suspects, no evidence against Russia or the US — requires setting aside the narrative of Russian self-sabotage that's often repeated without a second look.
The turbine dispute in the summer of 2022? Also not a clean story of a Russian pretext — because Canada really did physically seize the equipment under sanctions, and for three weeks the obstacle was fully real, created by the West, before the dispute shifted onto purely procedural ground.
And at the end — a rejoinder that closes the composition in a ring: calling "the EU's accelerated energy diversification" a settled victory was exactly the same gesture this whole conversation started by criticizing. Because an LNG terminal, an offshore wind farm, a new transmission line — each of them passes through the same machinery of administrative courts, the same Habitats Directive, the same NGOs that kept the Antwerp cracker in limbo for six years. There's no reason to believe diversification is safe from Project One's fate just because it's labeled "green."
The moral isn't especially comforting for either side of the argument over who's wise here and who's prescient. It isn't that the West was foolish and the East was wise, nor the reverse — that Russia is purely a victim of Western interference. It's something more uncomfortable: that nearly every "obvious" dividing line in this story — who started it, who's to blame, what was cause and what was effect — unravels on closer inspection into a bundle of decisions made by specific people, at specific moments, for specific, usually short-term gains. The legalism strangling European industry, the gas geopolitics chaining the continent in a lineage running back to Peter the Great, and the information war over who blew up a pipe on the floor of the Baltic — these are all the same species of phenomenon: history written not by fate, but by people who would later prefer it looked like fate.
_____________________________________
Z notatnika prowincjusza
Przy porannym kubku kawy
Czytam rano o kłopotach INEOS w Antwerpii. Kolejny pozew, kolejny sąd, kolejne opóźnienie. Sześć lat walki o pozwolenie dla najczystszej instalacji etylenowej od trzydziestu lat. I myślę sobie: to jest kwintesencja tego, co nas gnębi.
Nie chodzi o plastik. Nie chodzi o Ratcliffe'a. Chodzi o to, że system, który tak skutecznie potrafi zatrzymać coś, co na papierze ma mniejszy ślad węglowy, nie jest systemem "zielonej transformacji" — jest systemem, który po prostu zatrzymuje rzeczy.
Siedzę z tym faktem jak z kawałkiem szkła w dłoni. Jeśli najczystsza fabryka chemiczna w Europie nie może przejść przez nasze procedury, to co właściwie może?
Prawo zabija powoli, w białych rękawiczkach, z pieczątką i oceną oddziaływania na środowisko. Sumienie pozostaje czyste. A efekt może być taki sam — tylko na większą skalę.
Bezprawie niszczy to, co istnieje. Prawo potrafi uniemożliwić to, co mogłoby zaistnieć.
Ten krakers INEOS to nie tylko fabryka tworzyw. Etylen to podstawa wszystkiego — opakowań żywności, rur w szpitalach, izolacji kabli, komponentów turbin wiatrowych, nawozów. Jeśli nie powstanie w Antwerpii, świat nie zrezygnuje z etylenu. Świat kupi go z Teksasu lub Chin, wyprodukowanego w starszej, brudniejszej instalacji i przewiezionego przez ocean.
Na papierze chronimy obszary Natura 2000 przed azotem. W rzeczywistości emitujemy więcej CO₂ i tracimy kontrolę nad łańcuchem dostaw, od którego zależą setki milionów ludzi.
Prawo staje się bronią zamiast ramą. To, co opisujesz z tym szóstym pozwoleniem, to nie "rządy prawa". To "rządy prawników". System, w którym każdy może zakwestionować wszystko, a sąd musi to zbadać, nagradza stronę, która chce zatrzymać. INEOS musi wygrywać za każdym razem. Przeciwnik musi wygrać tylko raz.
Holandia ma własny kryzys azotowy, więc używa prawa UE, by blokować inwestycje w Belgii. Organizacja pozarządowa używa belgijskiego prawa do prowadzenia polityki klimatycznej. Wszystko zgodne z prawem — ale to nie po to prawo zostało wymyślone.
Bastiat pisał o tym 170 lat temu: gdy prawo przestaje chronić przed krzywdą i zaczyna próbować projektować idealne społeczeństwo, staje się instrumentem grabieży. Tylko dziś ta grabież to nie zabieranie pieniędzy, ale zabieranie przyszłości.
I wracamy do słowa "zabijać".
Nie mam na myśli dosłownie jutrzejszego głodu, ale mechanizm egzystencjalny:
Najpierw wypierasz energię i chemię, bo są "brudne".
Potem, bez taniej energii i chemii, nie masz nawozów, stali, szkła.
Potem, bez nich, nie masz przemysłu, który płaci podatki na szpitale i emerytury.
I w końcu zostajesz z gospodarką usługowo-regulacyjną, która reguluje samą siebie.
Setki milionów ludzi w Europie nie umrą z dnia na dzień. Będą po prostu, stopniowo, stawać się biedniejsi, bardziej zależni i starsi. A system będzie twierdzić, że wszystko jest w pełni legalne.
Kran, rura i kompleks krótkotrwałej pamięci
Zaczęło się od czegoś, co wyglądało jak sprawa techniczna: krakers w Antwerpii, który nie mógł przejść przez unijny system pozwoleń przez sześć lat. Teza: system, który tak skutecznie zatrzymuje coś reklamowanego jako ulepszenie, nie jest systemem "zielonej transformacji" — jest systemem, który po prostu zatrzymuje rzeczy.
Zgodziłem się z diagnozą i natychmiast popełniłem grzech, przed którym ostrzegała — dorzuciłem listę "czynników równoległych": ceny energii, konkurencja Chin, demografia, koszt kapitału. Ustawiłem je jak siły natury, obok jednej rzeczy nazwanej wyborem politycznym. To był ten sam retoryczny chwyt, który krytykował tekst otwierający — przemalowywanie decyzji na los.
Demontaż przebiegał warstwa po warstwie, a każda odsłaniała tę samą sztuczkę pod inną maską.
Konkurencja Chin? Nie spadła z nieba — urosła częściowo dlatego, że w 2013 roku sam niemiecki rząd storpedował unijne cła antydumpingowe na chińskie panele słoneczne, bo niemiecki przemysł surowcowy zarabiał więcej na taniej chińskiej poli- krzemicy niż tracił przemysł modułowy. Decyzja, nie pogoda.
Zależność od rosyjskiego gazu? Nie zaczęła się w latach 2000. i nie była "ignorowanym ostrzeżeniem" — to kontynuacja wyboru z 1970 roku, własnej polityki wschodniej Brandta, podjętego w momencie, gdy jedyną realną alternatywą był rynek bliskowschodni, który w roku 1973, jak na złość, okazał się politycznie znacznie bardziej wybuchowy niż sowiecki. A nawet to sięga zbyt płytko: sama struktura — Zachód kupujący surowiec, którego mu brakuje, od Rosji — nie ma pięćdziesięciu lat, ma trzysta, sięga czasów, gdy brytyjska flota pływała na konopnych omasztowaniach z Archangielska.
Zniszczenie Nord Stream? Obecny stan śledztwa — niemieckie zarzuty, ukraińscy podejrzani, brak dowodów przeciwko Rosji czy USA — wymaga odłożenia na bok narracji o rosyjskim samosabotażu, którą często powtarza się bez zastanowienia.
Spór o turbinę latem 2022 roku? Też nie czysta historia o rosyjskim pretekście — bo Kanada naprawdę fizycznie przejęła sprzęt pod sankcjami i przez trzy tygodnie przeszkoda była w pełni realna, stworzona przez Zachód, zanim spór przesunął się na czysto proceduralny grunt.
I na koniec — replika zamykająca kompozycję w pierścień: nazywanie "przyspieszonej dywersyfikacji energetycznej UE" pewnym zwycięstwem było dokładnie tym samym gestem, od którego zaczęła się ta rozmowa. Bo terminal LNG, morska farma wiatrowa, nowa linia przesyłowa — każdy z nich przechodzi przez tę samą maszynerię sądów administracyjnych, tę samą dyrektywę siedliskową, te same organizacje pozarządowe, które trzymały antwerpski krakers w zawieszeniu przez sześć lat. Nie ma powodu sądzić, że dywersyfikacja jest bezpieczna przed losem Projektu Jeden tylko dlatego, że ma etykietę "zielona".
Morał nie jest szczególnie pocieszający dla żadnej ze stron sporu o to, kto tu jest mądry, a kto przezorny. Nie chodzi o to, że Zachód był głupi, a Wschód mądry, ani odwrotnie — że Rosja jest czystą ofiarą zachodnich intryg. Chodzi o coś bardziej niewygodnego: że niemal każda "oczywista" linia podziału w tej historii — kto zaczął, kto jest winien, co było przyczyną, a co skutkiem — rozpada się po bliższym przyjrzeniu na wiązkę decyzji podjętych przez konkretnych ludzi, w konkretnych momentach, dla konkretnych, zazwyczaj krótkoterminowych korzyści. Legalizm dławiący europejski przemysł, gazowa geopolityka łańcuchująca kontynent w linii prostej do Piotra Wielkiego i wojna informacyjna o to, kto wysadził rurę na dnie Bałtyku — to wszystko ten sam gatunek zjawiska: historia pisana nie przez los, ale przez ludzi, którzy później woleliby, żeby wyglądała jak los.
I tak, siedząc z tym drugim kubkiem kawy, dochodzę do wniosku, że nie ma znaczenia, po której stronie barykady stoisz. Liczy się tylko jedno: czy potrafisz zobaczyć, że to, co nazywasz "prawem", czasem bywa tylko innym imieniem bezprawia.
