Yes, NATO may remain the guarantor of security within Europe across the territory where post-Cold War Europe comes to an end — and let us be quite clear about where that is: at the Bug River.
This is not an attempt to redraw NATO’s borders, nor a proposal to abandon Ukraine’s security. It is an attempt to give a name to a geopolitical reality in which the existing European order may prove far less durable than we have wanted to believe over the past three decades.
POLITICO’s reporting on the agreement between the United States and its European partners to review the continent’s postwar security architecture shows that the discussions are no longer concerned solely with bringing the Russian-Ukrainian war to an end. They are also about what kind of security order is to prevail once the war is over, and what role existing European institutions and NATO will play in it.
And this immediately raises an obvious question: who, exactly, will be setting this new order?
There is one detail in this story that deserves particular attention. On 10 November 2026, consultations took place in Abu Dhabi involving representatives of European partners, Ukraine and the United States, ahead of the next round of trilateral talks involving the latter two and Russia.
The European participants in the consultations included the United Kingdom, France, Germany and Italy, along with representatives of the European Union and NATO. Ukraine and the United States were also named in the official statement.
Poland was not among those listed.
This is not about protocol, or yet another photograph of delegations gathered around a conference table. It is about a country’s political representation — a country whose geographical position, immediate neighbourhood and exposure to the consequences of Russian aggression make it one of the parties with the most direct stake in whatever decisions are taken about the future.
Significantly, the official statement issued after the meeting did not limit the scope of the consultations to Ukraine’s future. It also referred to building a postwar security architecture for Europe, making use of existing European security institutions and maintaining NATO’s central role in Euro-Atlantic collective defence.
So Ukraine was not the primary subject of these discussions. Its fate will ultimately be decided in trilateral talks between Ukraine, Russia and the United States — quite plainly, without Europe.
The discussions were about Europe.
And this is precisely where a problem emerges that cannot be dismissed as a mere protocol oversight.
There is something telling about the way these events are being reported in the media. The political absence of European states from the key discussions concerning the continent’s future is often presented as though the main issue were their exclusion from negotiations over Ukraine’s future.
But these are not the same thing.
Ukraine’s future is one subject of negotiation. The future of Europe’s security architecture is a much broader matter.
Reducing one to the other makes it possible to obscure an uncomfortable question: how much real political agency do European elites actually have in their dealings with the United States? In this way, political impotence can be portrayed as a diplomatic misunderstanding, while the inability to influence the shaping of the continent’s future is recast as insufficient participation in talks about Ukraine.
Yet what is at stake is not merely who will negotiate the terms on which the war ends. What is also at stake is who will have a say in shaping the security order of the continent on which we live.
Of course, one can argue that not every country needs to take part in every diplomatic format. But this is not just any diplomatic format. These are consultations with the United States on positions concerning the future security of Europe.
And this is what gives Poland’s absence particular significance.
It is worth setting this situation alongside another dimension of European politics. Chancellor Friedrich Merz is calling for EU member states to make a joint commitment to funding Ukraine, linking the issue to negotiations over the Union’s next multiannual budget.
Berlin is therefore able to use its political and economic weight to push particular solutions onto the EU agenda. This does not, of course, establish that Germany can dictate the outcome of every security issue, whether global or even merely continental in scope. It does, however, show that a state equipped with the necessary leverage can translate its own position into the agenda of European negotiations.
Poland, too, is formally part of European structures. But its geographical position and direct interest in the future security order do not, in themselves, translate into political agency.
And here we arrive at the fundamental issue — one that cannot be reduced to personal likes or dislikes concerning individual politicians.
A state’s sovereignty in the formal legal sense and its actual political agency are two different things. The former can be enshrined in a constitution and confirmed by international recognition. The latter has to be built and demonstrated through action.
The quality of a country’s political elites is expressed precisely in the quality of their political agency: in their ability to recognise the state’s interests, define its strategic objectives, build alliances and exert effective influence over decisions made by more powerful partners.
It is not enough, then, to declare that we are a frontline state, or to keep reminding others that NATO’s eastern flank would be difficult to operate without Polish territory, infrastructure and commitment.
A country’s geopolitical utility is not the same as its political agency.
A country can be indispensable as a transit route, an important military ally, and yet still have no seat at the discussions in which others agree on future arrangements.
And that is no longer a matter of geography. It is a matter of the political agency of the elites representing the state.
An odd situation therefore emerges. Representatives of the United Kingdom, France, Germany and Italy, along with representatives of EU institutions and NATO, are discussing the future of European security with the Americans. Poland is not among them.
Nor is the country whose eastern border could become, at the same time, the boundary of a new security order for the continent.
It is not enough to be a frontline state, to bear the consequences of geopolitical decisions and to declare one’s attachment to Western values. One must also have something to say — and, above all, possess the ability to ensure that one’s voice carries weight.
Otherwise, we are left with a peculiar form of sovereignty: we are on the receiving end of other people’s decisions, without having helped shape their substance.
We did not choose our geography. We cannot rewrite history. But the quality of political representation is neither a law of nature nor an inevitable verdict of history.
It is the product of the quality of human decisions — or, to put it another way, of the political agency of the elites.
And it is not the political elites who bear the consequences. It is the state and its citizens.
For a country can be sovereign on paper, belong to NATO and the European Union, and yet remain outside the discussions about its own future.
And that, perhaps, is the most existential dimension of Poland’s predicament.
_________________________________________________Suwerenność bez sprawczości to pozór suwerenności
Tak, NATO może pozostać gwarantem wewnętrznego bezpieczeństwa Europy na terytorium, na którym kończy się postzimnowojenna Europa i powiedzmy to bez niedomówień: na Bugu.
Nie jest to próba wyznaczania nowej granicy NATO ani propozycja rezygnacji z bezpieczeństwa Ukrainy. To próba nazwania geopolitycznej rzeczywistości, w której dotychczasowy porządek europejski może okazać się znacznie mniej trwały, niż przez ostatnie trzy dekady chcieliśmy wierzyć.
Doniesienia POLITICO o uzgodnieniu przez Stany Zjednoczone i europejskich partnerów przeglądu powojennej architektury bezpieczeństwa kontynentu pokazują, że przedmiotem rozmów nie jest już wyłącznie zakończenie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Rozmawia się również o tym, jaki porządek bezpieczeństwa ma obowiązywać po jej zakończeniu i jaką rolę odegrają w nim istniejące instytucje europejskie oraz NATO.
I tym miejscu oczywistym jest pytanie: kto właściwie będzie ten nowy porządek ustanawiał?
Jest w tej historii szczegół, który zasługuje na szczególne odnotowanie. 10 listopada 2026 roku w Abu Zabi odbyły się konsultacje przedstawicieli europejskich partnerów, Ukrainy i Stanów Zjednoczonych, poprzedzające kolejne rozmowy trójstronne tych dwuch ostatnich z udziałem Rosji.
Wśród uczestników europejskiej części konsultacji wymieniono Wielką Brytanię, Francję, Niemcy i Włochy, przedstawicieli Unii Europejskiej oraz NATO. W oficjalnym komunikacie znalazły się również Ukraina i Stany Zjednoczone.
Nie ma wśród wymienionych uczestników Polski.
I nie chodzi tu o protokolarną obecność ani o kolejne zdjęcie delegacji przy konferencyjnym stole. Chodzi o polityczną reprezentację państwa, którego położenie geograficzne, bezpośrednie sąsiedztwo i konsekwencje rosyjskiej agresji czynią z niego jednego z najbardziej bezpośrednio zainteresowanych uczestników przyszłych rozstrzygnięć.
Co istotne, oficjalny komunikat po spotkaniu nie ogranicza przedmiotu konsultacji do przyszłości Ukrainy. Mowa w nim również o budowaniu powojennej architektury bezpieczeństwa Europy, wykorzystaniu istniejących europejskich instytucji bezpieczeństwa i utrzymaniu centralnej roli NATO w zbiorowej obronie euroatlantyckiej.
A zatem nie rozmawiano podczas tego spotkania w pierwszym rzędzie o Ukrainie której losy zostaną ostatecznie rozstrzygnięte w trójstronnych rozmowach pomiędzy nią, Rosją i Ameryką na sposób oczywisty bez Europy.
Rozmawiano o Europie.
I właśnie w tym miejscu pojawia się problem, którego nie sposób sprowadzić do protokolarnego niedopatrzenia.
Jest coś znamiennego w sposobie medialnego opisywania tych wydarzeń. Polityczna nieobecność europejskich państw w zasadniczych rozmowach dotyczących przyszłości kontynentu bywa przedstawiana tak, jakby chodziło przede wszystkim o ich odsunięcie od negocjacji dotyczących przyszłości Ukrainy.
To jednak nie to samo.
Przyszłość Ukrainy jest jednym z przedmiotów negocjacji. Przyszłość europejskiej architektury bezpieczeństwa jest przedmiotem znacznie szerszym.
Sprowadzanie jednego do drugiego pozwala przesłonić niewygodne pytanie o rzeczywistą sprawczość europejskich elit w rozmowach ze Stanami Zjednoczonymi. W ten sposób polityczna bezsilność może zostać opowiedziana jako dyplomatyczne nieporozumienie, a brak wpływu na kształtowanie przyszłości kontynentu jako niedostateczny udział w rozmowach o Ukrainie.
Tymczasem stawką nie jest wyłącznie to, kto będzie negocjował warunki zakończenia wojny. Stawką jest również to, kto będzie współdecydował o porządku bezpieczeństwa na kontynencie, na którym żyjemy.
Można oczywiście argumentować, że nie każde państwo musi uczestniczyć w każdym formacie dyplomatycznym. Tyle że w tym przypadku nie rozmawiamy o dowolnym formacie. Rozmawiamy o konsultowaniu stanowisk dotyczących przyszłego bezpieczeństwa Europy ze Stanami Zjednoczonymi.
I tutaj nieobecność Polski nabiera szczególnego znaczenia.
Warto zestawić tę sytuację z innym wymiarem europejskiej polityki. Kanclerz Friedrich Merz domaga się wspólnego zobowiązania państw Unii Europejskiej do finansowania Ukrainy, wiążąc tę kwestię z negocjacjami nad przyszłym budżetem wieloletnim UE.
Berlin potrafi zatem wykorzystywać swoją pozycję polityczną i gospodarczą do forsowania określonych rozwiązań w Unii. Nie przesądza to oczywiście o niemieckim wpływie na wszystkie kwestie bezpieczeństwa w wymiarze globalnym czy nawet tylko kontynentalnym, ale pokazuje, że państwo dysponujące odpowiednimi narzędziami potrafi przekładać własne stanowisko na agendę europejskich negocjacji.
Polska również formalnie uczestniczy w europejskich strukturach, ale jej geograficzne położenie i bezpośrednie zainteresowanie przyszłym porządkiem bezpieczeństwa nie przekładają się samoistnie na polityczną sprawczość.
I tu dochodzimy do sprawy zasadniczej, której nie sposób sprowadzić do personalnych sympatii czy antypatii wobec poszczególnych polityków.
Suwerenność państwa w sensie formalnoprawnym i jego rzeczywista sprawczość polityczna to dwie różne kategorie. Pierwszą można mieć zapisaną w konstytucji i potwierdzoną międzynarodowym uznaniem. Drugą trzeba wypracować i wykazać działaniem.
Jakość politycznych elit wyraża się właśnie w jakości ich sprawczości politycznej: w umiejętności rozpoznawania interesu państwa, definiowania jego strategicznych celów, budowania sojuszy i skutecznego oddziaływania na decyzje podejmowane przez silniejszych partnerów.
Nie wystarczy więc deklarować, że jesteśmy państwem frontowym, ani przypominać, że bez polskiego terytorium, infrastruktury i zaangażowania trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie wschodniej flanki NATO.
Geopolityczna użyteczność państwa nie jest jeszcze równoznaczna z jego polityczną podmiotowością.
Można być niezbędnym terytorium tranzytowym, ważnym sojusznikiem wojskowym i jednocześnie nie być uczestnikiem rozmów, podczas których inni uzgadniają przyszłe rozwiązania.
A to już nie jest problem geografii. To problem jakości sprawczo-politycznej elit reprezentujących państwo.
Powstaje zatem osobliwa sytuacja. O przyszłości bezpieczeństwa europejskiego rozmawiają z Amerykanami przedstawiciele Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec i Włoch, przedstawiciele instytucji unijnych oraz NATO. Nie ma wśród nich Polski.
Nie ma państwa, którego wschodnia granica może stać się jednocześnie granicą nowego porządku bezpieczeństwa kontynentu.
Nie przesądzam, czy polska nieobecność jest wynikiem braku zaproszenia, niedostatecznej aktywności dyplomatycznej, czy też przyjętej przez polskie władze koncepcji reprezentowania interesów państwa. Każda z tych możliwości wymagałaby osobnego wyjaśnienia. Żadna jednak nie unieważnia zasadniczego pytania o rzeczywistą pozycję Polski.
Nie wystarczy być państwem frontowym, ponosić konsekwencje geopolitycznych rozstrzygnięć i deklarować przywiązania do zachodnich wartości. Trzeba jeszcze mieć coś do powiedzenia, a przede wszystkim posiadać zdolność doprowadzenia do tego, aby własny głos miał znaczenie.
W przeciwnym razie pozostaje nam osobliwa forma suwerenności: jesteśmy adresatem konsekwencji cudzych decyzji, nie będąc współautorem ich treści.
Geografii nie wybieraliśmy. Historii nie możemy napisać od nowa. Ale jakość politycznej reprezentacji nie jest prawem natury ani nieuchronnym wyrokiem dziejów.
Jest rezultatem jakości ludzkich decyzji, czyli innymi słowy — jakości sprawczo-politycznej elit.
A ich konsekwencje ponoszą nie one, lecz państwo i jego obywatele.
Bo można być suwerennym na papierze, należeć do NATO i Unii Europejskiej, a mimo to pozostawać poza rozmowami o własnej przyszłości.
I właśnie to jest chyba najbardziej egzystencjalny wymiar polskiego problemu.
