As I understand it, in Viktoria Grossmann’s view, the matter is fairly straightforward. The president behaves like a hooligan, the Stefan Batory Foundation presents a “convincing and sensible” plan to fix Poland’s Constitutional Tribunal, and readers are expected to know by now who gets to play the responsible adult in this political kindergarten.
There are, of course, a few tiresome details to consider, such as the constitution, the division of powers, and the legal limits within which state institutions are supposed to operate. Perhaps these really are not worth worrying about once we know who the hooligan is and who has a sensible plan for putting things right.
But if repairing the state is to mean dissolving the existing Constitutional Tribunal and replacing it with a new body based on a different constitutional blueprint, it is surely fair to ask where institutional reform ends and the attempt to remake the state according to one’s own political design begins.
Perhaps the constitution itself should be reset while we are at it. After all, if it gets in the way of the proposed repair job, one can always declare it part of the problem rather than part of the solution.
But why stop at the constitution? We could turn the clock back to 1945, when Poland entered an entirely new political and constitutional reality. And if 1945 does not suit everyone concerned, there is always 1410.
The Battle of Grunwald? Why not! We could then decide from scratch who gets to shape the state, who must step aside, and who deserves the endorsement of a suitably respectable foundation.
Of course, this is irony. But it is irony prompted by a perfectly serious question: how far can the constitutional order be reshaped before the process of “repairing” the state begins to undermine the very rules that give such repair its democratic and legal legitimacy?
A state governed by the rule of law is not one in which the right people are given the opportunity to impose the right solutions. It is one in which even those convinced of the righteousness of their cause must operate within the boundaries of the law.
Otherwise, all that remains is to decide which year we should choose for the next reset. And who, this time, will be handing out certificates of political maturity to whom.
________________________________________
Von der Batory-Stiftung bis zur Schlacht bei Tannenberg: Wohin führt der verfassungsrechtliche Reset?
Wenn ich Viktoria Grossmann richtig verstehe, ist die Sache eigentlich ganz einfach. Der Präsident benimmt sich wie ein Rowdy, die Stefan-Batory-Stiftung legt einen „überzeugenden und vernünftigen“ Plan zur Rettung des polnischen Verfassungsgerichts vor, und die Leser sollen inzwischen wissen, wer in diesem politischen Kindergarten die Rolle des verantwortungsbewussten Erwachsenen übernimmt.
Da bleiben nur noch ein paar lästige Kleinigkeiten wie die Verfassung, die Gewaltenteilung und die rechtlichen Grenzen staatlichen Handelns. Vielleicht muss man sich damit tatsächlich nicht weiter aufhalten, wenn doch bereits feststeht, wer der Rowdy ist und wer einen vernünftigen Sanierungsplan vorzuweisen hat.
Wenn die Reparatur des Staates allerdings darin bestehen soll, das bestehende Verfassungsgericht aufzulösen und durch ein neues Organ nach einem anderen staatsrechtlichen Konzept zu ersetzen, darf man wohl fragen, wo die Reform einer Institution endet und wo der Versuch beginnt, den Staat nach den eigenen politischen Vorstellungen neu zu gestalten.
Vielleicht sollte man bei dieser Gelegenheit gleich auch die Verfassung einem Reset unterziehen. Wenn sie der geplanten Reparatur im Wege steht, kann man sie schließlich kurzerhand zum Teil des Problems erklären, statt sie als Teil der Lösung zu betrachten.
Aber warum bei der Verfassung haltmachen? Man könnte die Uhr schließlich bis ins Jahr 1945 zurückdrehen, als Polen in eine völlig neue staats- und verfassungsrechtliche Wirklichkeit eintrat. Und falls das Jahr 1945 nicht allen Beteiligten zusagt, bleibt immer noch das Jahr 1410.
Die Schlacht bei Tannenberg? Warum eigentlich nicht! Dann könnte man von Grund auf neu entscheiden, wer den Staat gestalten darf, wer zurückzutreten hat und wer die Empfehlung einer entsprechend angesehenen Stiftung verdient.
Natürlich ist das Ironie. Aber eine Ironie, die sich aus einer durchaus ernst gemeinten Frage ergibt: Wie weit lässt sich die staatliche Ordnung umbauen, bevor die vermeintliche Reparatur beginnt, gerade jene Regeln infrage zu stellen, die ihr demokratische und rechtliche Legitimität verleihen?
Ein Rechtsstaat zeichnet sich nicht dadurch aus, dass den richtigen Leuten die Möglichkeit eingeräumt wird, die vermeintlich richtigen Lösungen durchzusetzen. Er zeichnet sich dadurch aus, dass auch diejenigen, die von der Richtigkeit ihrer eigenen Sache zutiefst überzeugt sind, innerhalb der Grenzen des geltenden Rechts handeln müssen.
Andernfalls bleibt uns nur noch die Frage, welches Jahr wir für den nächsten Reset wählen wollen. Und wer diesmal wem die Zeugnisse politischer Reife ausstellen wird.
_____________________________________
Od Fundacji Batorego do bitwy pod Grunwaldem, czyli dokąd prowadzi ustrojowy reset?
Rozumiem, że według pani Viktorii Grossmann sprawa jest właściwie prosta. Prezydent zachowuje się jak chuligan, Fundacja im. Stefana Batorego przedstawia „przekonujący i rozsądny” plan naprawy Trybunału Konstytucyjnego, a czytelnik powinien już wiedzieć, komu przypada rola odpowiedzialnego dorosłego w tym politycznym przedszkolu.
Pozostają tylko te nieznośne drobiazgi, takie jak konstytucja, podział kompetencji i prawne granice działania instytucji państwowych. Być może rzeczywiście nie warto nimi zaprzątać sobie głowy, skoro wiadomo już, kto jest chuliganem, a kto dysponuje rozsądnym planem naprawczym.
Skoro jednak naprawa państwa ma polegać na rozwiązaniu istniejącego Trybunału i powołaniu nowego organu według odmiennej koncepcji ustrojowej, wypada zapytać, gdzie właściwie kończy się naprawianie, a zaczyna ustanawianie państwa według własnego projektu politycznego.
A może należałoby przy okazji zresetować również konstytucję? W końcu, jeśli przeszkadza w przeprowadzeniu naprawy, zawsze można uznać, że jest częścią problemu, a nie jego rozwiązaniem.
Tylko dlaczego zatrzymywać się na konstytucji? Można przecież cofnąć zegar do roku 1945, kiedy Polska znalazła się w zupełnie nowej rzeczywistości ustrojowej. A jeśli rok 1945 nie odpowiada wszystkim zainteresowanym, zawsze pozostaje jeszcze rok 1410.
Bitwa pod Grunwaldem? Dlaczego nie! Można by wówczas od podstaw rozstrzygnąć, kto ma prawo urządzać państwo, kto powinien ustąpić, a kto zasługuje na rekomendację odpowiednio szacownej fundacji.
Oczywiście to tylko ironia. Ale ironia wynikająca z całkiem poważnego pytania: jak daleko można posunąć się w ustrojowej przebudowie państwa, zanim naprawa zacznie oznaczać zakwestionowanie reguł, które nadają tej naprawie demokratyczną i prawną legitymację?
Bo państwo prawa nie polega na tym, że właściwi ludzie otrzymują możliwość ustanawiania właściwych rozwiązań. Polega na tym, że również ludzie przekonani o własnej racji muszą działać w granicach obowiązującego prawa.
Inaczej pozostaje nam już tylko ustalić, od którego roku chcemy zacząć kolejny reset. I kto tym razem komu będzie wystawiał świadectwa dojrzałości politycznej.
