The Vistula Giants and the Law of Gravity
There are moments when a man begins to feel strangely out of place in his own country.
Not because politicians say foolish things. One can live with that. Politicians have been saying foolish things for as long as there has been a stone high enough to stand on and address a crowd.
What becomes strange is something else.
It is the loss of proportion.
Or, more precisely, the increasingly conspicuous absence of it.
First comes a businessman who has achieved undeniable success in his own field and begins speaking as though success in business has also appointed him an authority on truth, knowledge, society and the moral condition of mankind.
Then comes a politician who publicly announces what he will and will not allow the President of the United States to do.
And for a moment one wonders whether one has somehow slept through a geopolitical revolution.
Has Warsaw become the new Washington?
Has the Polish Sejm acquired veto power over decisions made in the White House?
Or perhaps Donald Trump, before making a decision on American foreign policy, first checks what Włodzimierz Czarzasty thinks about it?
If not — and there is every indication that he does not — perhaps some elementary sense of proportion would be useful.
This is not even about liking or disliking Trump.
The President of the United States is not a sacred figure. He can be criticised. One may consider his policies misguided, his decisions dangerous and his language unacceptable.
But there is a difference between saying:
“I believe President Trump is wrong,”
and publicly declaring:
“I will never agree to his stupidity.”
“Włodzimierz Czarzasty attacked Donald Trump, publicly calling his actions stupid. ‘Trump does not deserve the Nobel Peace Prize. He does not deserve it,’ the Marshal of the Sejm added during Campus Polska...”
The first is an opinion.
The second sounds rather like a man convinced that his personal approval is somehow a prerequisite for the functioning of the United States government.
And that is where the problem with contemporary Polish politics begins.
It is not a lack of ambition.
It is a lack of scale.
In Poland, it is remarkably easy to confuse office with power, media visibility with influence, and one's own conviction of intellectual superiority with an actual capacity to shape the world.
The Marshal of the Sejm is an important figure in the Polish political system.
He is not, however, a co-owner of the Oval Office.
A foreign minister may be an Oxford graduate.
Oxford, regrettably, is not located on the Potomac.
A prime minister may disapprove of the American president and his policies.
But Poland remains a country whose security depends, to a fundamental degree, on its relationship with the United States.
This is not a matter of dignity.
It is a matter of geography and arithmetic.
That is why I have long had a very simple piece of advice for our politicians:
You do not have to love Donald Trump.
You do not even have to like him.
But perhaps you could learn to address him publicly as President Trump.
And if that is somehow too much to ask, there is always the perfectly respectable phrase Mr. Trump.
It is not merely a matter of manners.
It is pragmatism.
International politics is not an Oxford debating society in which the prize goes to whoever delivers the cleverest line and receives the loudest applause.
It is a system with a memory.
And the institutional memory of great powers is usually considerably longer than the memory of the Polish news cycle.
They remember things on the Potomac.
And somewhat farther away, in Langley, they probably do too.
This does not mean imagining some sinister CIA officer maintaining a special file entitled:
“Things Poles Have Said About the President of the United States.”
The reality is both simpler and more important.
Serious states have institutional memory.
They know who is who.
They know what was said.
They know when it was said.
And they know that politicians come and go.
Poland, meanwhile, has developed another peculiar habit:
we confuse fifteen minutes of media exposure with lasting historical significance.
Today someone delivers a forceful statement.
Tomorrow it is everywhere.
The day after tomorrow, nobody remembers it.
Washington works on a somewhat different timescale.
Administrations change.
Presidents come and go.
But the state remains.
And that is precisely why it is worth thinking twice before publicly insulting a man whose signature may have consequences for Poland greater than the combined political achievements of several successive Polish parliaments.
This is not an argument for kneeling before America.
Quite the opposite.
A serious state kneels before no one.
But a serious state knows its own weight.
It knows how much it weighs.
It knows what it needs.
It knows when firmness serves its interests — and when firmness is merely theatre performed for a domestic audience.
Above all, it knows the difference between a microphone and a megaphone.
A microphone gives a man the ability to speak.
A megaphone gives him the ability to be heard.
But only real power gives a state the ability to make someone else take what it says seriously.
And that is where Warsaw and Washington differ.
Not in geography.
In scale.
Which is why I increasingly find this procession of Vistula giants rather amusing.
Brzoska discovers that business success entitles him to philosophise about everything else.
Czarzasty discovers that the office of Marshal of the Sejm entitles him to instruct the President of the United States.
Tusk discovers that being Poland's prime minister gives him the right to morally lecture world leaders.
Sikorski discovers that Oxford obliges the world to listen to his opinions.
Taken together, they create a rather entertaining picture of a country with great-power ambitions, while its GDP, military capabilities and geopolitical position stubbornly remind it that it is still Poland.
Ambition is, of course, necessary.
No country builds itself without ambition.
But there is a difference between high ambitions and a high opinion of oneself.
The first can make a country stronger.
The second can make it ridiculous.
And so, looking at this ever-rising Vistula pedestal, I am reminded of an old and rather banal truth:
the higher a man climbs, the more carefully he should remember that gravity exists.
Because the height of the pedestal does not make the man standing on it any greater.
It does not increase his competence.
It does not increase the weight of his country.
It does not increase his influence.
It merely increases the height from which he can fall.
And falls from a great height, as we know, hurt more.
Especially when the man has spent the entire climb convincing himself that he is not standing particularly high.
It is simply that the rest of the world is standing too low.
__________________________________________
Nadwiślańscy giganci i prawo grawitacji
Są takie chwile, kiedy człowiek zaczyna się dziwnie czuć we własnym kraju.
Nie dlatego, że politycy mówią głupstwa. Z tym można żyć. Politycy mówią głupstwa od zawsze, a demokracja — między innymi — polega na tym, że społeczeństwo może się im przysłuchiwać, a następnie przy urnie wystawić rachunek.
Dziwne zaczyna się robić dopiero wtedy, kiedy człowiek zauważa, z jakiej wysokości te głupstwa są dziś wygłaszane.
Oto Włodzimierz Czarzasty — człowiek z politycznym życiorysem wyrastającym jeszcze z poprzedniego ustroju — stoi przed kamerami i oznajmia prezydentowi Stanów Zjednoczonych, czego on, Czarzasty, nigdy nie zaakceptuje.
„Nigdy się nie zgodzę na głupotę”.
"Włodzimierz Czarzasty zaatakował Donalda Trumpa, nazywając publicznie jego działania głupotą. - Trump nie zasługuje na nagrodę Nobla. Pokojową. Nie zasługuje - dodał marszałek Sejmu podczas Campusu Polska..."
Piękne.
Pozostaje tylko drobne pytanie: a kto pytał?
Czy Donald Trump przed podjęciem decyzji w Białym Domu konsultuje ją z marszałkiem Sejmu Rzeczypospolitej?
Czy może istnieje jakiś nieznany protokół, według którego prezydent Stanów Zjednoczonych, zanim podejmie decyzję dotyczącą polityki zagranicznej, bezpieczeństwa czy wojny, musi najpierw uzyskać zgodę pana Czarzastego?
Jeżeli tak, to rzeczywiście wiele się zmieniło.
Być może Warszawa została właśnie nowym Waszyngtonem.
Być może tylko tego nie zauważyliśmy.
A przecież nie jest to przypadek odosobniony.
Mamy jeszcze Donalda Tuska — premiera państwa średniej wielkości, które z powodów geograficznych, militarnych i gospodarczych musi szczególnie uważać na jakość swoich stosunków ze Stanami Zjednoczonymi.
Mamy Radosława Sikorskiego — nadwiślańskiego Oxfordczyka, którego edukacja niewątpliwie daje mu prawo do znakomitej angielszczyzny, ale nie daje Polsce dodatkowych lotniskowców, dywizji pancernych ani głowic jądrowych.
A jednak z Warszawy coraz częściej słychać ton, jakbyśmy nie byli państwem, które potrzebuje strategicznego partnera, lecz mocarstwem, które łaskawie udziela Waszyngtonowi wskazówek dotyczących prowadzenia polityki światowej.
I tu zaczyna się coś, co można by nazwać nadwiślańską megalomanią polityczną.
Jej zasada jest prosta:
im mniejsza rzeczywista sprawczość, tym większy rozmiar deklaracji.
Polityk z Warszawy poucza Waszyngton.
Minister z Warszawy poucza prezydenta USA.
Przedsiębiorca poucza społeczeństwo, czym jest prawda.
A wszyscy razem sprawiają wrażenie, jakby świat czekał na ich opinie.
Tymczasem świat ma tę nieprzyjemną cechę, że nie zawsze czeka.
Brzoska odniósł ogromny sukces biznesowy. I bardzo dobrze. Zbudowanie wielkiej firmy jest osiągnięciem, którego nie należy nikomu odbierać.
Ale istnieje pewna granica pomiędzy:
„udało mi się zbudować znakomity biznes”
a:
„skoro zbudowałem znakomity biznes, będę teraz tłumaczył społeczeństwu, czym jest prawda, odpowiedzialność i rozsądek”.
Pierwszy człon jest sukcesem.
Drugi jest już tylko hipotezą.
Bo człowiek może być świetnym przedsiębiorcą i jednocześnie kompletnie nie rozumieć polityki, historii, filozofii czy geopolityki.
Tak samo jak profesor historii może nie umieć prowadzić przedsiębiorstwa.
Tak samo jak generał nie musi być dobrym chirurgiem.
Tak samo jak świetny kierowca Formuły 1 nie staje się przez to automatycznie dobrym pilotem samolotu.
Kompetencja nie jest chorobą zakaźną. Nie przenosi się z jednej dziedziny na wszystkie pozostałe.
Tym bardziej nie przenosi się z jednego sukcesu na całą resztę życia.
Ale najciekawszy jest Czarzasty.
Bo tutaj mamy już nie problem kompetencji, lecz problem proporcji.
Były aparatczyk partyjny, człowiek należący do politycznej formacji, która przez dziesięciolecia funkcjonowała w cieniu Związku Sowieckiego, dziś publicznie poucza prezydenta Stanów Zjednoczonych.
Nie ma w tym nic złego.
Każdy obywatel może pouczać prezydenta USA.
Ja również mogę.
Ty również możesz.
Może to zrobić każdy.
Różnica polega na tym, że od człowieka zajmującego wysokie stanowisko państwowe oczekujemy jednak świadomości, że jego osobista opinia nie jest jeszcze narzędziem amerykańskiej polityki zagranicznej.
Można powiedzieć:
„Nie zgadzam się z prezydentem Trumpem”.
To normalne.
Można powiedzieć:
„Uważam jego decyzję za błędną”.
To również normalne.
Ale kiedy marszałek polskiego Sejmu mówi:
„Nigdy się nie zgodzę...”
pojawia się pytanie, czy nie pomylił przypadkiem adresata.
Może chciał powiedzieć to do polskiego rządu.
Może do własnego klubu parlamentarnego.
Może do żony.
Bo do Donalda Trumpa takie zdanie ma mniej więcej taką moc jak protest mieszkańca Gdańska przeciwko zmianie kierunku wiatru nad Atlantykiem.
I wtedy przypomina mi się rada, której udzielałem już wcześniej naszym politykom:
nie musicie kochać Trumpa.
Nie musicie go lubić.
Nie musicie nawet zgadzać się z żadną z jego decyzji.
Ale może warto nauczyć się mówić:
„pan Trump”.
Albo jeszcze lepiej:
„prezydent Trump”.
Nie z uniżoności.
Nie z kompleksu.
Nie z amerykańskiego serwilizmu.
Z elementarnego rozumienia interesu własnego państwa.
Bo dyplomacja nie polega na tym, żeby w telewizji wygrać pojedynek na najbardziej efektowną ripostę.
Dyplomacja polega na tym, żeby następnego dnia nadal mieć z kim rozmawiać.
A polityka wielkich państw ma jeszcze jedną nieprzyjemną właściwość.
Ma pamięć.
Nad Potomakiem pamiętają.
A nieco dalej, w Langley, też prawdopodobnie nie cierpią na amnezję.
Nie chodzi oczywiście o paranoiczną wizję, w której jakiś funkcjonariusz CIA prowadzi specjalny segregator:
„Polacy — rzeczy, które powiedzieli o prezydencie USA”.
Chodzi o coś znacznie prostszego.
Poważne państwa mają instytucjonalną pamięć.
Wiedzą, kto jest kim.
Wiedzą, co mówił.
Wiedzą, kiedy mówił.
I wiedzą, że politycy przychodzą i odchodzą.
Polska zaś ma jeszcze jedną osobliwą przypadłość: myli chwilową obecność w mediach z trwałym znaczeniem historycznym.
Dzisiaj ktoś wygłosi mocne zdanie.
Jutro jest wszędzie.
Pojutrze wszyscy o nim zapominają.
Tylko że w Waszyngtonie czas płynie trochę inaczej.
Tam kadencje się kończą.
Administracje się zmieniają.
Prezydenci odchodzą.
A państwo zostaje.
I właśnie dlatego warto czasami pomyśleć, zanim zacznie się publicznie obrażać człowieka, którego podpis może mieć dla Polski konsekwencje większe niż cały dorobek polityczny kilku kolejnych polskich parlamentów.
Nie chodzi o to, żeby klękać przed Ameryką.
Wręcz przeciwnie.
Państwo poważne nie klęka przed nikim.
Ale państwo poważne zna własną wagę.
Wie, ile waży.
Wie, czego potrzebuje.
Wie, gdzie może sobie pozwolić na twardość, a gdzie twardość jest tylko teatralnym gestem dla własnej publiczności.
I przede wszystkim nie myli mikrofonu z megafonem.
Bo mikrofon daje człowiekowi możliwość wypowiedzenia zdania.
Megafon daje mu możliwość, żeby to zdanie usłyszano.
A potęga państwa daje dopiero możliwość, żeby ktoś musiał się tym zdaniem przejąć.
I tutaj właśnie zaczyna się różnica pomiędzy Warszawą a Waszyngtonem.
Nie w geografii.
W skali.
Dlatego coraz bardziej bawi mnie ten nadwiślański pochód gigantów.
Brzoska odkrywa, że sukces biznesowy daje mu prawo do filozofowania.
Czarzasty odkrywa, że urząd marszałka daje mu prawo udzielania instrukcji prezydentowi USA.
Tusk odkrywa, że stanowisko premiera pozwala mu moralnie recenzować przywódców świata.
Sikorski odkrywa, że Oxford zobowiązuje świat do słuchania jego opinii.
A wszystko to razem tworzy dość zabawny obraz państwa, które ma ambicje mocarstwowe, choć jego PKB, armia i położenie geopolityczne uparcie przypominają mu, że nadal jest Polską.
Ambicje są oczywiście potrzebne.
Bez ambicji nie buduje się państwa.
Ale jest pewna różnica pomiędzy wysokimi ambicjami a wysokim mniemaniem o sobie.
Pierwsze może państwo rozwijać.
Drugie może je ośmieszyć.
I dlatego, patrząc na ten coraz wyższy nadwiślański piedestał, przypominam sobie starą, banalną prawdę:
im wyżej człowiek wejdzie, tym bardziej powinien pamiętać, że istnieje grawitacja.
Bo wysokość piedestału nie czyni człowieka większym.
Nie zwiększa jego kompetencji.
Nie zwiększa jego państwa.
Nie zwiększa jego wpływu.
Zwiększa tylko wysokość, z której można spaść.
A upadki z wysoka rzeczywiście bardziej bolą.
Zwłaszcza wtedy, gdy człowiek przez cały czas był przekonany, że to nie on stoi wysoko.
Tylko cały świat stoi za nisko.
