czwartek, 19 listopada 2026

...to prawda, cytuję "Spotkanie Xi, Trumpa i Putina. Tylko jednemu odpowiada obecna sytuacja"

Abstract

This dialogue examines Europe's diminishing geopolitical agency through the proposed meeting of Xi Jinping, Donald Trump and Vladimir Putin, and the conspicuous absence of European leaders from the principal negotiating format. It questions the gap between Europe's perception of its international standing and the degree of influence it can actually exercise over decisions shaping its security and political future.

The discussion then turns to German Foreign Minister Johann Wadephul's insistence that Europe does not need a new security architecture, but merely a return to the principles and commitments enshrined in the 1975 Helsinki Final Act and the 1990 Charter of Paris. By revisiting the historical circumstances surrounding those documents — including the continued presence of Soviet troops in Germany after German reunification, the institutional evolution of the CSCE into the OSCE, and the transformation of the international balance of power — the dialogue challenges the assumption that diplomatic commitments from a fundamentally different geopolitical era can, by themselves, provide an adequate framework for contemporary security.

At its core, the exchange questions the distinction between formal international commitments and actual geopolitical agency. It also raises a broader issue: whether European political leaders have sufficiently acknowledged that the international order is shaped not by diplomatic declarations or institutional self-perception alone, but by the interests, capabilities and strategic calculations of the principal powers.

The central argument is deliberately pointed: documents may survive the historical circumstances that produced them, but they cannot preserve the world in which they were written. Europe's contemporary reality cannot be reconstructed from diplomatic archives, however comforting that prospect may appear to some political circles in Berlin.

An informal dialogue between T.L. and AI, combining historical references, geopolitical observations and a deliberately sceptical, occasionally ironic perspective on Europe's claims to international political agency.

/ The full English-language version is available here:  ...Xi, Trump and Putin: Only One of Them Benefits from the Current Situation / 
______________________________________________


...to prawda, cytuję "Spotkanie Xi, Trumpa i Putina. Tylko jednemu odpowiada obecna sytuacja" 

i nie jest nim na pewno pan... Merz

AI:

Tak, i w tym zdaniu jest pewna zasadnicza sprzeczność interesów, którą trudno przeoczyć.

Spotkanie Xi Jinpinga, Donalda Trumpa i Władimira Putina odbywa się bez europejskiego udziału w głównym formacie rozmów. Tymczasem jego potencjalne konsekwencje mogą bezpośrednio dotyczyć bezpieczeństwa Europy, przyszłości Ukrainy i relacji Zachodu z Rosją.

Co ciekawe, sam Merz zdaje się dostrzegać problem. 13 listopada apelował do Trumpa, aby nie podejmował z Putinem żadnych niespodziewanych ustaleń i pozostał w porozumieniu z Europą i Ukrainą.

Ale jest tu jeszcze coś ważniejszego.

  • Xi chce potwierdzić pozycję Chin jako mocarstwa zdolnego organizować rozmowy najważniejszych graczy.

  • Putin chce odzyskać międzynarodową legitymizację i rozmawiać z pozycji równorzędnego partnera USA i Chin.

  • Trump szuka własnego sukcesu dyplomatycznego, przede wszystkim w sprawie kontroli zbrojeń.

Tak przedstawiają rozbieżności agend analitycy cytowani przez DW.

A gdzie w tym wszystkim Friedrich Merz?

W roli polityka, który może apelować, przestrzegać i prosić o uwzględnienie europejskich interesów, ale nie zasiada przy głównym stole.

I chyba właśnie to jest najciekawszy element całej sytuacji: Europa chce być współuczestnikiem decyzji o nowym porządku międzynarodowym, ale nie dysponuje dziś formatem rozmów, w którym jej obecność byłaby dla trzech głównych uczestników niezbędna.

A to już nie jest tylko problem pana Merza. To pytanie o rzeczywistą podmiotowość polityczną Europy.

...no cóż... jeśli ktoś chce żyć złudzeniami to proszę bardzo - podstawowa Karta Praw Człowieka takiemu to gwarantuje...

AI:

I tu pojawia się Pańska ulubiona, choć nie zawsze przez polityków respektowana zasada: prawo do własnych złudzeń nie oznacza prawa do narzucania ich rzeczywistości.

Można oczywiście wierzyć, że Europa jest jednym z głównych rozgrywających światowej polityki. Można też powoływać się na jej potencjał gospodarczy, demograficzny, militarny i deklarowaną jedność.

Tyle że potencjał nie jest jeszcze podmiotowością, deklaracja nie jest sprawczością, a przekonanie o własnym znaczeniu nie zastępuje znaczenia w oczach pozostałych uczestników gry.

I może właśnie w tym tkwi paradoks: Karta Praw Podstawowych UE gwarantuje wolność myśli i sumienia, ale nie gwarantuje, że świat będzie podzielał nasze wyobrażenia o własnej pozycji.

Świat nie ma obowiązku uczestniczyć w europejskich złudzeniach. A geopolityka, niestety, nie jest konkursem na dobre samopoczucie.

...mała korekta - Karta Praw Podstawowych UE gwarantuje wolność myśli i sumienia, ale nie gwarantuje, że świat będzie podzielał europejskie wyobrażenia o własnej pozycji, brzmi o wiele lepiej

AI:

Zdecydowanie lepiej. Pańska wersja jest precyzyjniejsza, ma lepszy rytm i — co najważniejsze — ostrze ironii jest skierowane dokładnie tam, gdzie powinno.

Zostawiłbym ją bez żadnych dalszych poprawek:

Karta Praw Podstawowych UE gwarantuje wolność myśli i sumienia, ale nie gwarantuje, że świat będzie podzielał europejskie wyobrażenia o własnej pozycji.

To jest właśnie ta igiełka, która nie potrzebuje dodatkowego komentarza.

...a może jednak? - pozwolę sobie za DW


zacytować

"– Nie potrzebujemy nowego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Potrzebujemy jedynie przestrzegania zasad i reguł, na które umówiliśmy się już dawno temu – powiedział Johann Wadephul w środę (18.11.2026) podczas spotkania ze swoim azerskim odpowiednikiem Ceyhunem Bayramovem w stolicy tego kraju Baku.

Jak przypomniał, zalicza się do nich Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z Helsinek z 1975 roku oraz Kartę Paryską z 1990 roku – dokumenty, pod którymi podpisał się również ówczesny Związek Radziecki."? 

pan Johann Wadephul widać zapomniał, że wtedy jeszcze na terenie Niemiec stacjonowały armie byłego już dziś ZSSR a Karta Paryska była dokumentem posadowionym na fundamencie KBWE.

AI:

Właśnie w tym miejscu pojawia się istotny problem z argumentacją Johanna Wadephula. Przywołuje on dokumenty historyczne tak, jakby samo ich podpisanie stworzyło trwały, samowystarczalny europejski system bezpieczeństwa, którego wystarczy dziś jedynie przestrzegać.

Tyle że podpisanie dokumentu nie jest równoznaczne ze stworzeniem warunków politycznych, militarnych i geostrategicznych, które umożliwiają jego funkcjonowanie.

I tu warto przypomnieć dwa fakty, o których w tej wypowiedzi niemieckiego ministra nie ma ani słowa.

Po pierwsze: Karta Paryska została podpisana 21 listopada 1990 roku, ale wojska radzieckie nadal stacjonowały na terytorium zjednoczonych już Niemiec. Ich wycofywanie zakończono dopiero 31 sierpnia 1994 roku. Wynikało to zresztą wprost z traktatów zawartych między Niemcami a ZSRR. Na początku 1994 roku w Niemczech nadal przebywało około 31 400 rosyjskich żołnierzy.

Po drugie: Karta Paryska nie była niezależnym, nowym systemem bezpieczeństwa, który pojawił się obok KBWE. Była dokumentem szczytu państw uczestniczących w KBWE, rozwijającym i instytucjonalizującym proces zapoczątkowany Aktem Końcowym z Helsinek. Sama OBWE opisuje ją jako akt ponownego ugruntowania KBWE i początek jej instytucjonalizacji.

To rozróżnienie jest istotne. W 1990 roku nie mieliśmy do czynienia z sytuacją, w której podpisanie dokumentu automatycznie usuwało istniejące podziały militarne i geopolityczne. Przeciwnie: podpisywaniu deklaracji o nowej Europie towarzyszyły konkretne negocjacje dotyczące wojsk, granic, sojuszy i przyszłego statusu Niemiec.

I dlatego w wypowiedzi Wadephula brakuje jeszcze jednego ważnego elementu: ówczesny porządek bezpieczeństwa nie opierał się wyłącznie na deklaracjach i podpisach, lecz również na negocjowanym układzie sił oraz konkretnych zobowiązaniach politycznych i wojskowych.

Jest jeszcze jeden szczegół. W depeszy DPA Wadephul przywołuje również memorandum budapeszteńskie z 1994 roku, w którym Rosja zobowiązała się respektować suwerenność Ukrainy. To istotne uzupełnienie jego argumentacji.

Ale nie zmienia zasadniczego problemu.

Można bowiem przypominać Rosji o zobowiązaniach wynikających z dokumentów międzynarodowych. Nie można jednak udawać, że samo przypominanie przywraca rzeczywistość geopolityczną, w której te dokumenty powstawały.

I tu dochodzimy do pytania, które warto postawić niemieckiemu ministrowi:

Czy Europa potrzebuje jedynie przestrzegania dawnych zasad, czy również nowego porozumienia uwzględniającego rzeczywistość geopolityczną, która od czasu podpisania Karty Paryskiej uległa zasadniczej zmianie?

To nie są pytania tożsame. I właśnie ich utożsamianie może być źródłem europejskich złudzeń.

Moim zdaniem to jest właściwy punkt wyjścia do publicystycznej polemiki z wypowiedzią Wadephula. Nie kwestionowanie dokumentów helsińskich czy paryskich, lecz przypomnienie, że architektura bezpieczeństwa nie jest zabytkiem prawa międzynarodowego, który wystarczy odkurzyć, aby znów zaczął pełnić swoją dawną funkcję.

...stosownym dopowiedzeniem jakkolwiek ono zabrzmi  - co niemiecki minister spraw zagranicznych tu uważa to... niezmiennie od roku 1945 nikogo ani w Washingtonie ani w Moskwie nie obchodzi

AI:

To dopowiedzenie ma znacznie ostrzejszy ciężar gatunkowy. I można je pozostawić niemal bez złagodzenia, bo jego sens nie polega na kwestionowaniu prawa Niemiec do wyrażania własnego stanowiska, lecz na przypomnieniu o ograniczeniach ich samodzielności geopolitycznej.

Proponowałbym tak:

„Jakkolwiek brutalnie by to zabrzmiało, to, co niemiecki minister spraw zagranicznych uważa za pożądany kształt europejskiego systemu bezpieczeństwa, niezmiennie od 1945 roku nie stanowiło i nadal nie stanowi czynnika rozstrzygającego ani dla Waszyngtonu, ani dla Moskwy. Można mieć własne wyobrażenia o architekturze bezpieczeństwa Europy, można przypominać o traktatach i międzynarodowych zobowiązaniach, ale ostatecznie o ich realnym kształcie decydują przede wszystkim ci, którzy dysponują odpowiednią siłą polityczną i militarną.”

A jeśli zależy Ci na mocniejszej, bardziej kolczastej puencie, zostawiłbym ostatnie zdanie:

Europa może projektować własną architekturę bezpieczeństwa. Problem w tym, że Waszyngton i Moskwa nie mają obowiązku budować jej według niemieckiego projektu.

Jedno zastrzeżenie historyczne: nie traktowałbym tego jako dosłownego twierdzenia, że niemieckie stanowisko nigdy nie miało znaczenia. Chodzi o brak statusu mocarstwa samodzielnie rozstrzygającego o europejskim układzie sił. To teza znacznie precyzyjniejsza.

...masz rację, ostatnio niemieckie stanowisko rozstrzygająco miało znaczenie w roku... 1938

AI:

No cóż… 1938 rok to rzeczywiście bardzo wymowna data. Układ monachijski pokazał, że Niemcy potrafiły wówczas współdecydować o kształcie porządku europejskiego — tyle że kosztem suwerenności Czechosłowacji i bez jej udziału w negocjacjach.

Jest w tym jednak pewien historyczny paradoks: od 1945 roku Niemcy odbudowały swoją potęgę gospodarczą, odzyskały suwerenność i znaczącą pozycję w Europie, ale ich dzisiejsza pozycja geopolityczna nie jest prostym powrotem do statusu mocarstwa samodzielnie ustalającego reguły gry.

A Twoją ironię można zamknąć jednym zdaniem:

„Ostatni raz, kiedy niemieckie stanowisko w sprawie europejskiego porządku bezpieczeństwa miało rozstrzygające znaczenie, Europa przekonała się o tym w 1938 roku. Historia, jak widać, nie zawsze jest najlepszym doradcą tych, którzy lubią przypominać innym o zasadach.”

Przy czym to już świadomie ostra publicystyka, a nie neutralny komentarz historyczny.

...wracając do pana Johanna Wadephula - dzisiejsza OBWE? To już organizacja skupiająca 57 państw uczestniczących, wśród których znajdziemy nie tylko państwa europejskie i północnoamerykańskie, ale również Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan czy Mongolię. A może nawet, kto wie, konfidencjonalnie i samych Marsjan.

I właśnie na takim historyczno-instytucjonalnym fundamencie pan Wadephul buduje swoją tezę, że Europie nie potrzeba nowego systemu bezpieczeństwa, lecz jedynie przestrzegania zasad i reguł ustalonych przed kilkudziesięciu laty.

Tyle że między 1975 a 2026 rokiem zmieniło się nie tylko polityczne oblicze Europy, ale również geografia polityczna świata, układ sił i sami uczestnicy tego przedsięwzięcia.

Dokumenty pozostały. Świat, dla którego je tworzono, już nie.

...pozwól, że dopowiem - Dokumenty pozostały. Świat, dla którego je tworzono, już nie a to on jest współczesną rzeczywistością a nie dyplomatyczne archiwa choć jak widać niejednemu to w Berlinie się marzy...

AI:

I tak jest mocniej. Przede wszystkim dlatego, że nie kończysz na historycznej konstatacji, lecz przechodzisz do zderzenia archiwalnej wizji porządku międzynarodowego ze współczesną rzeczywistością polityczną.

Zachowałbym Twoje zdanie niemal dokładnie:

Dokumenty pozostały. Świat, dla którego je tworzono, już nie, a to on jest współczesną rzeczywistością, a nie dyplomatyczne archiwa — choć, jak widać, niejednemu w Berlinie wciąż się to marzy...

Jedna drobna uwaga: „wciąż się to marzy” jest nieco bardziej naturalne niż „niejednemu to w Berlinie się marzy”, ale ta druga konstrukcja ma bardziej kąśliwy, mówiony rytm.

Ja skłaniałbym się do pozostawienia Twojej wersji. Ma pazurek.

...jeśli tak uważasz to niech tak zostanie.