A brief reflection on Europe’s ambitions for technological sovereignty, its great-power pretensions, and the art of substituting declarations for achievements.
I read in POLITICO a statement by Jarek Kutylowski, CEO of DeepL, the German company specialising in AI-powered language technology:
“We need our own models, and we need the whole value chain of AI.”
In other words, Europe needs its own models and the entire AI value chain. It also needs to capture some of the economic value this technology creates. Otherwise, that value will accrue to others.
Well, Mr Kutylowski, allow me to make a small observation. Artificial intelligence is, first and foremost, a technology, not a set of values we would like to imbue it with. Although I must concede that, in the European context, the two concepts are beginning to blur in rather alarming ways.
Europe has long possessed a particular talent for telling the world which direction it ought to take. It does not always possess the technology needed to lead the way itself.
And here, I fear, we encounter a minor inconvenience.
A Regulatory Superpower in Search of Technology
Europe wants its own artificial intelligence, its own models, its own infrastructure, its own value chain and, naturally, its own standards. Ideally, it would also like its own distinctive path to the future, one that would allow it to show the Americans and the Chinese how the business of building that future ought to be done.
I have no objection to such ambitions. Quite the contrary. It is difficult to fault anyone for wanting technological independence.
The trouble is that ambition is not achievement, and declaring sovereignty does not make it so.
Europe sometimes seems to operate on the assumption that if it cannot be first to create a technology, it can at least be first to determine the rules under which that technology is created. A specialisation of sorts. Perhaps even a noble one. It does not, however, necessarily secure a seat at the table where the most consequential technological decisions are made.
One can draw up an exemplary rulebook for a race, establish the principles of fair competition, specify the permitted materials, lay down safety requirements and define the obligations of every participant. The only remaining question is whether the car will go any faster as a result.
Europe apparently hopes that, at the very least, it will obey the rules.
Preferably, of course, European rules.
Mistral: A European Hope, with an Asterisk
To be fair, Europe is not starting from scratch. It has its own companies, engineers and AI models. France’s Mistral is one example of these ambitions.
But the question is not whether Europe can build an AI model. It can. The question is whether it can consistently produce models capable of competing with the best offerings from OpenAI, Anthropic and China’s DeepSeek across a broad range of intellectual tasks.
That is a rather important distinction. The existence of a European AI company is not, in itself, evidence of European technological superiority. Owning a football team does not automatically make one world champions, either.
I have no intention of denying Mistral’s achievements, nor am I suggesting that all models can be placed in one fixed, universal league table. Results depend on the model version, the tasks, the benchmarks and the applications being assessed. But I see no reason to treat a model’s European origins as compensation for a possible gap in its capabilities.
Technology has no obligation to show continental solidarity.
ChatGPT does not become less capable because it was developed in America. DeepSeek does not lose its abilities because it comes from China. And a European model does not earn bonus points merely because it can be presented as the embodiment of European aspirations.
That would certainly be convenient. But technological progress is not a competition to see who can produce the most beautifully worded strategy document.
Values Do Not Do the Computing
Europe likes to emphasise that its AI should be safe, trustworthy, lawful and rooted in European values. There is nothing inherently wrong with that. Safety, accountability and transparency are important elements of technological development.
The trouble begins when values are expected to substitute for capabilities, and regulatory compliance starts serving as a proxy for innovation.
No ethics charter will train a model. No regulation will conjure computing power out of thin air. No solemn declaration of technological sovereignty will make a European product competitive with the world's leading alternatives.
For that, Europe needs money, infrastructure, research, engineers, a willingness to take risks and the stomach to absorb the cost of failure.
In short, everything that cannot simply be legislated into existence in a single vote in Brussels.
Of course, Europe can establish a legal framework for artificial intelligence. It can also expect companies operating in the European market to comply with it. But none of this means that Europe will become the world's technological centre.
It may instead find itself with beautifully regulated access to technology that somebody else has invented, developed and put up for sale.
At least it will have the consolation of knowing that its dependence is entirely in order, procedurally speaking.
Sovereignty Still Waiting to Be Delivered
Kutylowski’s statement can be read as a call for something more ambitious than a European share of the AI market. It is a call for participation in the entire process of value creation: from models and infrastructure to products, services and profits.
Fair enough. Those who control foundational technologies have greater influence over how they are used and how the economic rewards are distributed. Those who merely use somebody else’s solutions may well make money from them, but they are not necessarily in a position to determine what happens next.
Europe’s ambitions therefore deserve to be taken seriously. Not because Europe has already achieved the technological standing it aspires to, but because without its own capabilities, it will struggle to achieve that standing at all.
And this is where the comfortable story of Europe as a future AI superpower comes to an end. What follows is the rather less glamorous business of building the material foundations to support its ambitions.
It is not enough to announce that Europe needs its own models. It must build them. It is not enough to demand a share of the value chain. It must produce value that others cannot easily replace. It is not enough to talk about independence. Europe must also learn to function without relying so heavily on solutions developed elsewhere.
That is no longer a question of European identity. It is a question of technological capability.
And Finally, Mr Kutylowski…
Does Europe want to help create the future of artificial intelligence, or does it intend primarily to prescribe the rules under which the Americans and the Chinese will create that future?
The question is not intended to be unkind. Reality may supply the unkind answer.
Imagine, if you will, that a few years from now Europe is still talking about technological sovereignty, still publishing strategies, still adopting regulations and still holding conferences on responsible AI. Meanwhile, European businesses continue to rely on models, infrastructure and tools developed elsewhere.
We will then be able to congratulate ourselves on the fact that Europe did not sleep through the AI revolution. Quite the contrary. It followed developments closely, documented their social implications, devised rules for their application and made sure all the appropriate forms were in order.
It is just that, somehow, the technology underpinning the revolution was developed largely outside Europe.
Europe wants to help shape the future. For now, however, it must first demonstrate that it can help shape that future technologically, not merely regulate it.
Great-power ambitions are a wonderful thing. Especially when they have yet to be tested against the competition’s actual results.
And artificial intelligence, unlike European declarations, is under no obligation to mistake aspirations for achievements.
T.L., with the assistance of AI______________________________________
Europa chce kształtować przyszłość sztucznej inteligencji lecz na razie ogranicza tylko regulacjami przyszłość, którą budują inni.
Krótka refleksja o europejskiej suwerenności technologicznej, ambicjach mocarstwowych i sztuce zastępowania osiągnięć deklaracjami.
Czytam w POLITICO wypowiedź Jarka Kutylowskiego, prezesa DeepL, niemieckiej firmy specjalizującej się w technologiach tłumaczeniowych:
“We need our own models, and we need the whole value chain of AI.”
Co mniej więcej znaczy, że...
Potrzebujemy własnych modeli i całego łańcucha wartości sztucznej inteligencji. Potrzebujemy również przejąć część wartości ekonomicznej, którą ta technologia tworzy. W przeciwnym razie przypadnie ona innym.
Zatem...
Panie Kutylowski, pozwolę sobie zauważyć, że sztuczna inteligencja to w pierwszym rzędzie technologia, a nie wartości, którymi chcielibyśmy ją obdarzyć. Choć przyznaję, że w europejskim kontekście oba pojęcia zaczynają się niebezpiecznie zlewać. Europa bowiem od dawna ma szczególny talent do wyznaczania kierunku, w którym powinien podążać świat. Nie zawsze tylko dysponuje technologią, która pozwoliłaby jej ten kierunek samodzielnie wyznaczać.
W tym miejscu pojawia się pewna drobna niedogodność.
Mocarstwo regulacyjne poszukuje technologii
Europa chciałaby mieć własną sztuczną inteligencję, własne modele, własną infrastrukturę, własny łańcuch wartości i oczywiście własne standardy. Najchętniej również własną drogę rozwoju, dzięki której mogłaby pokazać Amerykanom i Chińczykom, jak należy budować przyszłość.
Nie mam nic przeciwko tym ambicjom. Przeciwnie, trudno mieć pretensje do kogokolwiek o to, że chce być technologicznie samodzielny.
Problem polega na tym, że ambicja nie jest jeszcze osiągnięciem, a deklaracja suwerenności nie jest aktem jej nabycia.
W Europie zdaje się jednak czasem obowiązywać przekonanie, że jeżeli nie można być pierwszym w tworzeniu technologii, można przynajmniej zostać pierwszym w określaniu zasad jej tworzenia. To również jakaś specjalizacja. Może nawet bardzo szlachetna. Tyle że niekoniecznie zapewnia miejsce przy stole, przy którym zapadają najważniejsze decyzje technologiczne.
Można bowiem napisać znakomity regulamin wyścigu, ustalić zasady uczciwej konkurencji, określić dopuszczalne materiały, wymogi bezpieczeństwa i obowiązki uczestników. Pozostaje tylko pytanie, czy od samego regulaminu samochód zacznie jechać szybciej.
Europa najwyraźniej liczy na to, że przynajmniej będzie jeździł zgodnie z jej przepisami.
Mistral, czyli europejska nadzieja z gwiazdką
Oczywiście, Europa nie zaczyna od zera. Ma własne firmy, inżynierów i modele sztucznej inteligencji. Francuski Mistral jest jednym z przykładów takich ambicji.
Tylko że pytanie nie brzmi, czy Europa potrafi stworzyć model AI. Potrafi. Pytanie brzmi, czy potrafi regularnie tworzyć modele, które pod względem szeroko rozumianych zdolności intelektualnych mogą rzeczywiście rywalizować z najlepszymi rozwiązaniami OpenAI, Anthropic czy chińskiego DeepSeek.
To zasadnicza różnica. Istnienie europejskiego producenta nie jest jeszcze dowodem europejskiej przewagi. Podobnie jak posiadanie drużyny piłkarskiej nie oznacza automatycznie, że właśnie zdobyliśmy mistrzostwo świata.
Nie zamierzam przy tym odbierać Mistralowi osiągnięć ani twierdzić, że wszystkie modele dają się ustawić w jednym, niezmiennym szeregu. Konkretne wyniki zależą od wersji, zadań, testów i zastosowań. Nie widzę jednak powodu, by sam fakt europejskiego pochodzenia modelu traktować jako rekompensatę za ewentualną różnicę w jego możliwościach.
Technologia nie ma obowiązku okazywać solidarności kontynentalnej.
ChatGPT nie stanie się mniej sprawny dlatego, że powstał w Ameryce. DeepSeek nie straci zdolności dlatego, że pochodzi z Chin. A europejski model nie zyska dodatkowych punktów za to, że można go opisać jako realizację europejskich aspiracji.
Byłoby to wprawdzie bardzo wygodne, ale rozwój technologii nie jest konkursem na najpiękniej sformułowaną deklarację strategiczną.
Wartości, które nie wykonają obliczeń
Europa lubi podkreślać, że jej sztuczna inteligencja ma być bezpieczna, godna zaufania, zgodna z prawem i zakorzeniona w europejskich wartościach. Nie ma w tym niczego z definicji niewłaściwego. Bezpieczeństwo, odpowiedzialność i przejrzystość są istotnymi elementami rozwoju technologii.
Kłopot zaczyna się dopiero wtedy, gdy wartości mają zastąpić kompetencje, a zgodność z regulacjami zaczyna pełnić funkcję substytutu innowacyjności.
Żaden kodeks etyczny nie wytrenuje modelu. Żadne rozporządzenie nie dostarczy samo z siebie mocy obliczeniowej. Żadna uroczysta deklaracja o suwerenności technologicznej nie sprawi, że europejski produkt zacznie dorównywać najlepszym konkurentom.
Do tego potrzebne są pieniądze, infrastruktura, badania, inżynierowie, zdolność podejmowania ryzyka i gotowość do ponoszenia kosztów niepowodzeń.
A więc wszystko to, czego nie da się uchwalić jednym głosowaniem w Brukseli.
Owszem, można stworzyć europejskie ramy prawne dla sztucznej inteligencji. Można też oczekiwać, że inni będą je respektować na europejskim rynku. Ale z tego nie wynika jeszcze, że Europa stanie się technologicznym centrum świata.
Może się natomiast okazać, że będzie miała bardzo starannie uregulowany dostęp do technologii, którą ktoś inny stworzył, rozwinął i sprzedaje.
Wtedy pozostanie jej przynajmniej satysfakcja, że zależność ta odbywa się zgodnie z właściwymi procedurami.
Suwerenność, której jeszcze nie ma
Wypowiedź Kutylowskiego można odczytać jako apel o coś więcej niż udział europejskich przedsiębiorstw w rynku AI. To apel o udział w całym procesie tworzenia wartości: od modeli i infrastruktury po produkty, usługi i zyski.
Słusznie. Kto kontroluje podstawowe technologie, ten ma większy wpływ na warunki ich wykorzystania i na podział ekonomicznych korzyści. Kto natomiast pozostaje jedynie użytkownikiem cudzych rozwiązań, może zarabiać na ich zastosowaniu, ale niekoniecznie będzie współdecydował o ich dalszym rozwoju.
Dlatego europejskie ambicje zasługują na poważne potraktowanie. Nie dlatego, że Europa już osiągnęła pozycję technologiczną, do której aspiruje, lecz dlatego, że bez własnych kompetencji trudno będzie jej taką pozycję zdobyć.
I właśnie tutaj kończy się wygodna opowieść o Europie jako przyszłym mocarstwie AI. Zaczyna się znacznie mniej widowiskowa praca nad tym, by jej ambicje miały materialne podstawy.
Nie wystarczy ogłosić, że Europa musi mieć własne modele. Trzeba je stworzyć. Nie wystarczy domagać się udziału w łańcuchu wartości. Trzeba wytwarzać wartość, której inni nie będą mogli łatwo zastąpić. Nie wystarczy mówić o niezależności. Trzeba jeszcze potrafić funkcjonować bez stałego uzależnienia od cudzych rozwiązań.
A to już nie jest kwestia europejskiej tożsamości, lecz technologicznej zdolności.
I na koniec, panie Kutylowski…
Czy Europa chce być jednym z twórców przyszłości sztucznej inteligencji, czy też zamierza przede wszystkim określać zasady, na jakich Amerykanie i Chińczycy będą tę przyszłość tworzyć?
Pytanie nie jest złośliwe. Złośliwa może być dopiero odpowiedź udzielona przez rzeczywistość.
Bo wyobraźmy sobie, że za kilka lat Europa nadal będzie opowiadała o własnej suwerenności technologicznej, nadal będzie publikowała strategie, przyjmowała kolejne regulacje i organizowała konferencje poświęcone odpowiedzialnej sztucznej inteligencji. A w tym samym czasie europejskie przedsiębiorstwa nadal będą korzystały z modeli, infrastruktury i narzędzi opracowanych gdzie indziej.
Wówczas będziemy mogli z dumą powiedzieć, że Europa nie przespała rewolucji AI. Przeciwnie, śledziła ją uważnie, opisała jej społeczne konsekwencje, opracowała zasady jej stosowania i zadbała o właściwe formularze.
Tylko jakoś tak się złożyło, że technologia, na której opiera się ta rewolucja, powstała przede wszystkim poza nią.
Europa chce współtworzyć przyszłość. Na razie jednak powinna najpierw udowodnić, że potrafi ją współtworzyć technologicznie, a nie tylko regulacyjnie.
Bo ambicja mocarstwowa jest piękną rzeczą. Zwłaszcza gdy nie trzeba jej jeszcze konfrontować z wynikami konkurencji.
A sztuczna inteligencja, w przeciwieństwie do europejskich deklaracji, nie ma obowiązku uznać aspiracji za osiągnięcia.
