On the imaginary superpower called the EU, which wishes to help run the world without asking anyone’s permission.
An imaginary conversation between TL and AI, for the time being over yet another cup of coffee.
Czech President Petr Pavel has proposed that Europe appoint a person, or perhaps a small group of people, authorised to negotiate with Vladimir Putin. They need not represent the European Union or NATO. They could simply be leaders entrusted with a mandate by the other European states.
An elegant idea. At long last, Europe would have a negotiator of its own. There remains just one little detail: persuading Russia that it actually needs one.
TL: I doubt that Europe has anyone today whom Moscow would accept as the representative of the entire continent in negotiations over ending the war in Ukraine. I would not rule out finding a suitably educated, experienced candidate furnished with an impressive mandate. I simply fail to see why the mandate itself should cause any particular excitement in the Kremlin.
AI: But European leaders can talk to Putin. The French president, the German chancellor or the Finnish president can negotiate on behalf of their own countries.
TL: Of course they can. They can discuss bilateral relations, security, trade, energy and anything else they consider appropriate. But being able to talk is not the same as having the right to help decide how the war in Ukraine should end.
Europe would apparently like to act as co-host of the negotiations. Unfortunately, bringing your own chair does not automatically make you a co-host.
AI: There is also Ukraine. Europe cannot negotiate on its behalf without its consent.
TL: Quite so. Ukraine is not a bargaining chip belonging to Europe. But that does not answer the question that interests me more: who, exactly, has guaranteed Europe a place at the negotiating table, even if it has no intention of speaking in Ukraine’s stead?
The issue is not whether Europe has the right to express its position. It does. The issue is whether that position will help shape the outcome or simply become another declaration to be filed away in the archives of documents of European importance.
AI: So the problem is not the absence of a negotiator, but the absence of any guarantee that the other parties will need one.
TL: Precisely. And here begins the most entertaining part of the European spectacle.
First, Europe announces that it must take part in decisions about the future of the world. Next, it discovers that it needs a representative. Then begins the search for a suitable person: sufficiently experienced, sufficiently resolute, and, above all, acceptable to every European capital.
One can already picture the lengthy consultations, preparatory meetings, successive declarations and earnest discussions about the precise wording of the mandate.
All this over a gentleman whom the intended interlocutors may simply have no particular use for.
For a continent aspiring to help govern the world, this is a curious undertaking. Europe wants first to agree on who shall speak on its behalf, and only afterwards persuade the world that it is worth listening to.
Perhaps the order of business should be reversed.
Who, exactly, will show Europe its place?
AI: Are you suggesting, then, that Russia, the United States or China will eventually determine the limits of Europe’s influence?
TL: I am not suggesting that the three powers will one day assemble at some new Yalta to allocate Europe an appropriate seat at the world’s table. No such meeting is necessary. Nor do Washington, Moscow and Beijing need to agree on a common position.
It is enough for each to pursue its own interests while Europe deals with the consequences.
The issues might concern security, war and peace, energy, trade or new transport routes. In any of these fields, decisions could be taken without European participation, while their consequences would be felt in Europe all the same.
That is what I mean when I speak of the need for Europe to discover its actual place in the world.
Not through a grand ceremony of humiliation. Not by having its right to speak formally revoked. Simply through the ordinary practice of international politics, in which some make the decisions and others learn what those decisions mean for them.
AI: But Europe has an enormous market, considerable economic resources, institutions and several important states. Surely we cannot simply assume that it will be deprived of influence.
TL: We need not. Influence is not an all-or-nothing proposition. Europe can be an important trading partner, a valuable market, a military ally or a source of technology. It can also exert considerable influence over particular decisions.
That is not my question.
My question is whether European leaders have confused their conviction that Europe matters with the actual ability to shape decisions in fields where others possess the instruments that determine the outcome.
One can have a vast market and no decisive voice in matters of security. One can issue declarations about strategic autonomy while remaining dependent on somebody else’s military capabilities. One can proclaim European political agency and then look to Washington for assistance in making it a reality.
One can even create the office of European chief negotiator, though the mere creation of that office will not oblige a single major power to treat its occupant as an equal.
Europe, it seems, has developed formidable expertise in creating offices, mandates and procedures. The remaining question is whether international politics is obliged to comply with the European rulebook.
Great-power politics is not a beauty contest for mandates
AI: What, then, is Europe to do?
TL: First, recognise the difference between ambition and the ability to realise it. Then develop the capacity for collective action that would make Europe’s position matter to people other than those who sign the documents expressing it.
It is not enough for European states to agree on who shall speak. They must also agree on what they want to achieve, what compromises they are prepared to accept and which commitments they can actually honour.
Nor is this merely about Ukraine. It is about Europe’s position in a world where Russia, the United States and China need not ask Brussels for permission before pursuing their own interests.
Europe can, of course, protest, appeal, issue warnings and declare that no decision concerning Europe should be taken without Europe.
The trouble is that the world is under no obligation to conform to Europe’s preferred vision of the international order.
And if Europe wishes to influence other people’s decisions, it needs something more substantial than the conviction that such influence is its due.
The punchline: Europe’s art of finding a seat
Europe is looking for a negotiator. Perhaps it will find one. Perhaps it will agree on the mandate, the powers, the advisory team and the rules for consulting the member states.
It may even devise an elegant formula under which this person will speak on behalf of the entire continent.
There remains only one question: will Russia, America or China actually wish to discuss with this person the matters over which Europe hopes to exercise a say?
We cannot know in advance. We can, however, recognise the risk that the most consequential decisions will be taken without European participation, leaving European leaders to explain to their own citizens why the world has once again failed to behave as expected.
Europe may then discover that what it needed was not, first and foremost, a new negotiator. What it needed was a position that would make the negotiator’s presence matter.
At the table of the great powers, a place card bearing the word EUROPE does not secure a seat. What matters is whether the other guests have any reason to make room.
And if they have none, Europe can always appoint another commission to investigate why its chair remains empty. It can also invoke the authority of the International Criminal Court, as though a legal indictment of the leaders of major powers could somehow compensate for the political leverage missing from the negotiating table.
After all, it is easier to announce that the world has failed to live up to European standards than to answer the awkward question of why those standards are insufficient to make the world behave as Europe expects.
And so, denied a role in shaping the new world order, Europe may at least preserve the moral satisfaction of not having taken part in creating it.
A splendid consolation prize. One can only hope that the bill for the new world order will not arrive in the same envelope.
T.L., with the assistance of AIEuropa szuka negocjatora? A może najpierw warto by było upewnić się, że ma się miejsce przy negocjacyjnym stole?
O wyimaginowanym mocarstwie EU, które chce współdecydować o świecie nie pytając nikogo o zgodę.
Dialogiem TL z AI, jeszcze tymczasem tylko przy kolejnym kawy kawy.
Prezydent Czech Petr Pavel proponuje, aby Europa wyłoniła jedną osobę lub grupę osób upoważnionych do prowadzenia rozmów z Władimirem Putinem. Nie musieliby to być przedstawiciele Unii Europejskiej ani NATO, lecz przywódcy, którym pozostałe państwa europejskie udzieliłyby odpowiedniego mandatu.
Pomysł jest elegancki. Europa miałaby wreszcie własnego negocjatora. Pozostaje jedynie drobiazg: przekonać Rosję, że jest on niezbędny.
TL: Nie sądzę, aby Europa miała dziś człowieka, którego Moskwa zaakceptowałaby jako reprezentanta całego kontynentu w negocjacjach dotyczących zakończenia wojny na Ukrainie. Nie wykluczam, że znalazłby się kandydat odpowiednio wykształcony, doświadczony i obdarzony imponującym mandatem. Nie widzę natomiast powodu, dla którego sam mandat miałby wywołać na Kremlu szczególny entuzjazm.
AI: Przecież europejscy przywódcy mogą rozmawiać z Putinem. Prezydent Francji, kanclerz Niemiec czy prezydent Finlandii mogą prowadzić rozmowy w imieniu własnych państw.
TL: Oczywiście. Mogą rozmawiać o stosunkach dwustronnych, bezpieczeństwie, handlu, energetyce i wszystkim, co uznają za stosowne. Ale możliwość rozmowy nie oznacza jeszcze prawa do współdecydowania o zakończeniu wojny na Ukrainie.
Europa najwyraźniej chciałaby występować w roli współgospodarza negocjacji. Tymczasem nie wystarczy przynieść własne krzesło, aby automatycznie stać się współgospodarzem spotkania.
AI: Jest jeszcze Ukraina. Przecież Europa nie może negocjować w jej imieniu bez jej zgody.
TL: Zgoda. Ukraina nie jest europejskim przedmiotem przetargu. Ale to nie rozwiązuje problemu, który interesuje mnie bardziej: kto właściwie zagwarantował Europie, że zostanie dopuszczona do negocjacji, nawet jeśli nie zamierza zastępować Ukrainy?
Nie chodzi o to, czy Europa ma prawo wyrażać swoje stanowisko. Ma. Chodzi o to, czy jej stanowisko będzie współkształtować rozstrzygnięcia, czy też pozostanie kolejną deklaracją, którą po opublikowaniu można umieścić w archiwum dokumentów o europejskim znaczeniu.
AI: A więc problemem nie jest brak negocjatora, lecz brak gwarancji, że jego obecność będzie dla pozostałych stron potrzebna.
TL: Właśnie. I tu zaczyna się najciekawsza część europejskiego spektaklu.
Najpierw Europa ogłasza, że musi uczestniczyć w podejmowaniu decyzji o przyszłości świata. Następnie stwierdza, że potrzebuje reprezentanta. Potem rozpoczyna się zapewne poszukiwanie osoby odpowiedniej: wystarczająco doświadczonej, wystarczająco stanowczej, a zarazem akceptowalnej dla wszystkich europejskich stolic.
Można sobie wyobrazić długie konsultacje, spotkania przygotowawcze, kolejne deklaracje i dyskusje o mandacie.
Wszystko to w sprawie człowieka, którego rozmówcy mogą po prostu nie uznać za potrzebnego.
Jak na kontynent aspirujący do współrządzenia światem, jest to przedsięwzięcie osobliwe. Europa chce najpierw uzgodnić, kto będzie przemawiał w jej imieniu, a dopiero później przekonać świat, że warto jej słuchać.
Być może należałoby odwrócić tę kolejność.
Kto właściwie wyznaczy Europie jej miejsce?
AI: Czy uważa Pan zatem, że Rosja, Stany Zjednoczone albo Chiny ostatecznie określą granice europejskiego wpływu?
TL: Nie twierdzę, że trzy mocarstwa zbiorą się kiedyś w jakiejś nowej Jałcie, aby przydzielić Europie odpowiednią pozycję przy światowym stole. Nie potrzeba takiego spotkania. Nie potrzeba nawet wspólnego stanowiska Waszyngtonu, Moskwy i Pekinu.
Wystarczy, że każde z nich będzie podejmowało decyzje we własnym interesie, a Europa będzie musiała zmierzyć się z ich konsekwencjami.
Może chodzić o bezpieczeństwo, wojnę i pokój, energetykę, handel albo nowe szlaki komunikacyjne. W każdej z tych dziedzin można wyobrazić sobie rozstrzygnięcia, które zapadną bez europejskiego udziału, choć ich skutki będą dla Europy jak najbardziej realne.
I właśnie to mam na myśli, mówiąc o konieczności wyznaczenia Europie jej miejsca w świecie.
Nie przez uroczyste upokorzenie. Nie przez odebranie jej prawa głosu. Przez zwykłą praktykę polityczną, w której jedni podejmują decyzje, a inni dowiadują się, co z nich wynika.
AI: Ale przecież Europa ma ogromny rynek, potencjał gospodarczy, instytucje i znaczące państwa. Nie można z góry uznać, że będzie pozbawiona wpływu.
TL: Nie trzeba. Wpływ nie jest przecież kategorią zero-jedynkową. Europa może być ważnym partnerem handlowym, rynkiem zbytu, sojusznikiem wojskowym czy źródłem technologii. Może też mieć istotny wpływ na niektóre decyzje.
Nie o to jednak pytam.
Pytam, czy europejscy przywódcy nie pomylili własnego przekonania o znaczeniu Europy z rzeczywistą zdolnością do współdecydowania o sprawach, w których inni dysponują instrumentami rozstrzygającymi.
Bo można mieć wielki rynek i nie mieć decydującego głosu w sprawach bezpieczeństwa. Można wydawać deklaracje o strategicznej autonomii i nadal zależeć od cudzych zdolności wojskowych. Można mówić o europejskiej podmiotowości, a następnie szukać w Waszyngtonie kogoś, kto pomoże ją urzeczywistnić.
Można też powołać stanowisko europejskiego negocjatora, choć sam fakt jego powołania nie zmusi żadnego mocarstwa do uznania go za równorzędnego partnera.
Europa ma, jak widać, znakomite kompetencje w zakresie tworzenia stanowisk, mandatów i procedur. Pozostaje ustalić, czy światowa polityka ma obowiązek dostosować się do europejskiego regulaminu.
Wielka polityka nie jest konkursem na najpiękniejszy mandat
AI: Co zatem pozostaje Europie?
TL: Przede wszystkim rozpoznanie różnicy między ambicją a możliwością jej realizacji. A potem zbudowanie takiej zdolności do wspólnego działania, która sprawi, że europejskie stanowisko będzie miało znaczenie nie tylko dla tych, którzy je podpisują.
Nie wystarczy, że państwa europejskie zgodzą się co do tego, kto ma przemawiać. Muszą jeszcze uzgodnić, co chce osiągnąć, na jakie kompromisy może się zgodzić i jakich zobowiązań rzeczywiście jest w stanie dotrzymać.
I nie chodzi wyłącznie o Ukrainę. Chodzi o europejską pozycję w świecie, w którym Rosja, Stany Zjednoczone i Chiny nie muszą pytać Brukseli o zgodę, zanim podejmą decyzje zgodne z własnymi interesami.
Europa może oczywiście protestować, apelować, ostrzegać i ogłaszać, że żadna decyzja dotycząca Europy nie powinna zapadać bez Europy.
Tyle że świat nie jest zobowiązany do przestrzegania europejskich wyobrażeń o tym, jak powinien wyglądać porządek międzynarodowy.
A jeśli Europa chce mieć wpływ na decyzje innych, musi dysponować czymś więcej niż przekonaniem, że jej wpływ się należy.
Puenta, czyli europejska sztuka zajmowania miejsca
Europa szuka negocjatora. Być może go znajdzie. Być może uzgodni jego mandat, kompetencje, skład zespołu doradców i zasady konsultacji z państwami członkowskimi.
Może nawet przygotuje elegancką formułę, według której będzie przemawiał w imieniu całego kontynentu.
Pozostaje tylko pytanie, czy Rosja, Ameryka albo Chiny zechcą z nim rozmawiać o sprawach, w których Europa chciałaby współdecydować.
Nie można tego przesądzić. Można natomiast dostrzec ryzyko, że najważniejsze rozstrzygnięcia zapadną bez europejskiego udziału, a europejskim przywódcom pozostanie wyjaśnianie własnym obywatelom, dlaczego świat znów nie zachował się zgodnie z ich oczekiwaniami.
I wtedy okaże się, że Europa nie potrzebowała przede wszystkim nowego negocjatora. Potrzebowała pozycji, która czyniłaby jego obecność istotną.
Bo przy stole wielkich mocarstw nie decyduje o miejscu wizytówka z napisem „Europa”. Decyduje to, czy pozostali uczestnicy mają powód, by zrobić dla niej miejsce.
A jeśli go nie mają, zawsze można powołać kolejną komisję, która zbada, dlaczego europejskie krzesło pozostało puste. Można też odwołać się do autorytetu Międzynarodowego Trybunału Karnego, jak gdyby prawne oskarżenie przywódców mocarstw miało zastąpić polityczną siłę, której zabrakło przy stole negocjacyjnym.
W końcu łatwiej ogłosić, że świat nie dorósł do europejskich standardów, niż odpowiedzieć sobie na niewygodne pytanie, dlaczego europejskie standardy nie wystarczają, by świat postępował zgodnie z europejskimi oczekiwaniami.
I tak Europa, nie dopuszczona do współdecydowania o nowym porządku świata, może przynajmniej zachować moralną satysfakcję, że nie uczestniczyła w jego ustanawianiu.
