Yin and Yang*, or Why a World Without a Hegemon Cannot Exist
A conversation about the end of the American world, the USSR as the “workhorse” of Cold War stability, and China, which does not need to conquer Taiwan for Taiwan to be Chinese
The starting point was an article published by Asia Times, Trump 2.0 and the Unraveling Global Order. In describing the disintegration of the existing world order, its authors leave themselves a safe escape hatch: may be irreversible.
I am not convinced.
Irreversible? Yes. But not in quite the sense in which the word is normally used.
Where, after all, would we return to?
To 2022? There is no longer the same Ukraine, Russia, Europe, or relationship between Russia and the West that existed before February 24, 2022.
To 1990? Even less so. The USSR no longer exists, the bipolar world is gone, and with it the situation in which one could believe that, after the end of the Cold War, history had finally found its ultimate solution.
To 1945? That would already be almost a joke.
Institutions, alliances, and certain mechanisms can of course be rebuilt. Some former dependencies can even be recreated. But the world that has already happened cannot be recreated.
And that is why the more relevant question is not whether the present disintegration of the global order is irreversible, but rather:
What kind of new order will emerge in its place?
A world without a hegemon
Here we come to what seems fundamental to me.
A world without a hegemon can, of course, be a world of formally sovereign states, equal international organizations, and beautiful declarations. But history is not a diplomatic document.
The world needs not only rules. It needs power capable of making those rules matter.
I am not saying that it necessarily needs one power issuing orders to everyone else. I am saying something different: it needs a center, or centers, of power strong enough to maintain a basic degree of predictability in security and economics.
Otherwise, a vacuum appears.
And a vacuum in international politics has an unfortunate property:
someone fills it.
Hollywood and American hegemony
This brings us to another myth.
For decades we became accustomed to a narrative in which the United States was the global hegemon and the USSR was its adversary.
Yet that picture is, to a considerable extent, Hollywood's version of history.
Of course, the USSR was a systemic adversary of the United States. But it was also, paradoxically, one of the elements stabilizing the entire Cold War system.
Both superpowers knew their limits. Both understood that crossing certain lines could mean catastrophe.
It was not beautiful, democratic, or benevolent stability. It was stability resulting from the balance of power.
The USSR was, in this respect, something like a heavy, costly “workhorse” of global equilibrium. It paid an enormous price for maintaining its position and pursued its own imperial policy. Hungary in 1956, Czechoslovakia in 1968, and Afghanistan are sufficient reminders that the Soviet empire should not be turned into some benefactor of the world.
But one fact remains:
its existence also constrained the United States.
And then came 1991.
The USSR disappeared.
And with it disappeared the counterweight.
Washington's greatest mistake
Perhaps Washington's greatest mistake was not believing in its own power.
That power was real.
The mistake was believing that power itself was sufficient to lead the world constructively.
After the systemic transformation of the former USSR, the United States acquired something it had never possessed before: the ability to act without an equivalent adversary.
And then it turned out that one can be the world's greatest military power, possess the most powerful economy, the most important reserve currency, and an extensive alliance system — and still be unable to organize the world single-handedly in a way that would leave it more stable after several decades than it had been before.
Afghanistan, Iraq, Libya, the Middle East, and later the growing confrontation with China — the issue is not even to judge each of these undertakings separately.
The issue is the result.
A superpower capable of entering virtually any place on Earth does not necessarily possess the ability to build a stable political order there.
Hollywood did not anticipate that problem.
History did.
And the dollar?
There is another symbol of that era.
In 1945, the U.S. dollar was tied to gold under the Bretton Woods system. This did not mean that every American could walk into a bank with a banknote and demand gold in return. But it did mean that the dollar possessed an external point of reference.
In 1971, that mechanism was closed.
From then on, the strength of the dollar rested on something far more complex: the power of the U.S. economy, confidence in American institutions, the size of American financial markets, and — equally important — the geopolitical position of the United States.
Therefore, saying that today's dollar is worth less than the paper on which it is printed is, of course, a journalistic metaphor.
But it is a metaphor that touches upon an important problem.
The dollar once had gold as its anchor. Today, its anchor is the credibility of the entire American system.
If that credibility erodes, the problem is no longer merely one of foreign policy.
Yin and Yang
And here we arrive at perhaps the most important point.
Washington overlooked one thing:
a world without yin and yang cannot exist.
This does not mean that the world needs two enemies.
It needs two sufficiently powerful poles.
If one disappears, the other may enjoy almost unlimited freedom of action for a while. But history does not tolerate a vacuum.
If, by the will of the One Above — whoever He may be — one of them disappears, sooner or later a replacement appears.
It does not even have to be deliberately created.
It is enough that there are great states, great economies, great populations, resources, and ambitions.
Someone simply occupies the empty space.
China
And that is why China's future is far more interesting than the question of whether China will “defeat” the United States.
Perhaps it does not have to.
If, over the next 10–20 years, China manages to stabilize even part of today's disordered global mechanisms of security and economics, the world may recover something it is currently desperately lacking:
predictability.
Not paradise.
Not democracy of the Chinese or American variety.
Not an end to conflict.
Simply a world in which one can reasonably predict what tomorrow will bring.
That alone would be no small achievement.
China has the economic, technological, demographic, and military potential to do so. It also has an ever-growing network of economic interdependence with the rest of the world.
But China's future does not necessarily have to mean the creation of a new Pax Sinica modeled on the former Pax Americana.
Perhaps it is enough that a second pole emerges.
And the existence of a second pole changes the behavior of the first.
Taiwan
And this brings us to Taiwan.
The obvious question is: could China take Taiwan today?
That is a rhetorical question.
It could.
But why?
And it is precisely the question “why?” that is more interesting here than the question “whether?”
Because in the way I see the matter, Taiwan is already Chinese.
One can append to that statement questions of legal status, political system, the Republic of China, the People's Republic of China, the Strait, TSMC, the United States, Japan, and all the other pieces of the puzzle.
It does not alter the fundamental picture:
Taiwan belongs to the Chinese historical, cultural, and civilizational space.
The fact that it currently exists as a separate political entity is a fact.
But political separation does not necessarily mean civilizational separation.
That is why I am not particularly interested in predicting whether Beijing will “someday” decide to go to war.
Perhaps precisely because war is unnecessary.
If Taiwan is already Chinese, the question is not whether to conquer it, but rather:
How long, and in what form, will its present political distinctiveness be maintained?
And perhaps that is the point
Perhaps, then, the current crisis of the world order is not the end of the world.
Perhaps it is the end of one particular way of organizing the world.
American hegemony was real, but it was not eternal.
The USSR was an adversary of the United States, but it was also one of the pillars of bipolar stability.
After its disappearance, a vacuum emerged.
For some time, it seemed possible that the vacuum might remain a vacuum.
It did not.
China is rising.
India is rising.
Other states are also attempting to recover their strategic autonomy.
And the world is once again beginning to resemble a system in which no one can completely ignore the others.
Perhaps, then, history is not leading us toward a world without hegemons.
Perhaps it is leading us toward a world in which hegemony will once again have to reckon with a counterweight.
And perhaps that is what was missing after 1991.
Not another victory.
Not another empire.
The second yin.
Because without it, only half of the system remains.
And half of a system — as the old Chinese metaphor reminds us — is no longer a system.
* In the essay, the author uses the yin-yang metaphor as an interpretive key to contemporary international relations. Although the concept originates in Chinese philosophy and traditionally describes the complementarity of opposites in nature (light–shadow, activity–passivity, masculinity–femininity), in Ludwiszewski’s text it takes on a purely structural and functional meaning.
The author does not suggest that the US–China relationship is harmonious or spiritual in nature. On the contrary, he points to an unavoidable systemic logic: every international order requires a counterweight in order to preserve stability. The disappearance of one pole (the USSR) created a vacuum which, according to this metaphor, the political nature of the international system does not tolerate. A return to equilibrium does not mean peace of mind or fraternity among nations, but the restoration of predictability through the existence of two centers of power capable of mutually constraining one another.
Yin-yang is therefore used here in a secular and pragmatic manner—as an analytical tool rather than a mystical concept. Its presence in the text serves a rhetorical purpose: on the one hand, it facilitates the understanding of the argument for readers familiar with Eastern thought, for whom it constitutes a natural model for describing reality; on the other, it poses an intellectual challenge to Western readers, encouraging them to view international relations beyond the “democracy versus authoritarianism” paradigm.
Ludwiszewski deliberately reaches for this metaphor also because, as he himself suggests, “at least for one of the parties (China), it is comprehensible.” This does not mean favoring either side, but rather acknowledging the fact that political culture and philosophical tradition may influence how a state perceives its role in the world. For China, yin-yang is a cognitive matrix; for America, an exotic image. And it is precisely this cognitive asymmetry that makes the metaphor particularly useful: it allows the same mechanism to be described in two different languages, reaching both audiences.
Ultimately, yin-yang serves in the essay as an intellectual bridge—between East and West, between philosophy and politics, between what states seek (hegemony) and what they must recognize as necessary (balance). It is not a decorative element, but a tool of analysis—and as such, it deserves attention not merely because of its origins, but above all because of its usefulness.
Yin i Yang*, czyli świat bez hegemona nie istnieje
Rozmowa o końcu amerykańskiego świata, ZSRR jako „wole roboczym” zimnowojennej stabilizacji i Chinach, które nie muszą zdobywać Tajwanu, aby był chiński
Punktem wyjścia była lektura artykułu Trump 2.0 and the unraveling global order opublikowanego przez Asia Times. Autorzy, opisując rozpad dotychczasowego porządku światowego, pozostawili sobie bezpieczną furtkę: may be irreversible — „może być nieodwracalne”.
Nie przekonuje mnie to.
Nieodwracalne? Owszem. Tylko nie w tym sensie, w jakim zwykle używa się tego słowa.
Do czego bowiem mielibyśmy wrócić?
Do roku 2022? Nie ma już takiej Ukrainy, Rosji, Europy ani relacji rosyjsko-zachodnich jak przed 24 lutego 2022 roku.
Do roku 1990? Tym bardziej nie. Nie istnieje już ZSRR, nie istnieje dwubiegunowy świat, a wraz z nim nie istnieje sytuacja, w której można było uwierzyć, że po zakończeniu zimnej wojny historia znalazła swoje ostateczne rozwiązanie.
Do roku 1945? To już niemal żart.
Można oczywiście odbudować pewne instytucje, sojusze i mechanizmy. Można nawet odtworzyć część dawnych zależności. Nie można jednak odtworzyć świata, który już się wydarzył.
I właśnie dlatego bardziej trafne od pytania, czy obecny rozpad światowego porządku jest nieodwracalny, byłoby pytanie: jaki nowy porządek powstanie na jego miejscu?
Świat bez hegemona
Tu dochodzimy do rzeczy, która wydaje mi się zasadnicza.
Świat bez hegemona może być oczywiście światem formalnie suwerennych państw, równoprawnych organizacji międzynarodowych i pięknych deklaracji. Tyle że historia nie jest dokumentem dyplomatycznym.
Świat potrzebuje nie tylko reguł. Potrzebuje siły zdolnej sprawić, aby reguły miały znaczenie.
Nie twierdzę, że potrzebuje koniecznie jednego mocarstwa, które będzie wszystkim rozkazywać. Twierdzę coś innego: potrzebuje centrum lub centrów siły wystarczająco potężnych, aby utrzymać elementarną przewidywalność bezpieczeństwa i gospodarki.
Inaczej pojawia się próżnia.
A próżnia w polityce międzynarodowej ma tę przykrą właściwość, że bardzo szybko ktoś ją wypełnia.
Hollywood i amerykańska hegemonia
Tu pojawia się kolejny mit.
Przez dziesięciolecia przyzwyczailiśmy się do opowieści, w której Stany Zjednoczone są światowym hegemonem, a ZSRR — ich przeciwnikiem.
Tyle że jest to obraz w dużej mierze hollywoodzki.
Oczywiście, ZSRR był przeciwnikiem systemowym Stanów Zjednoczonych. Ale był również — paradoksalnie — jednym z elementów stabilizujących cały system zimnowojenny.
Oba mocarstwa znały swoje granice. Oba wiedziały, że przekroczenie pewnej linii może oznaczać katastrofę.
Nie była to stabilizacja dobra, piękna ani demokratyczna. Była to stabilizacja wynikająca z równowagi sił.
ZSRR był w tym układzie czymś w rodzaju ciężkiego, kosztownego „wołu roboczego” globalnej równowagi. Sam płacił za to ogromną cenę i oczywiście prowadził własną politykę imperialną. Węgry 1956, Czechosłowacja 1968 czy Afganistan są wystarczającym przypomnieniem, że nie należy robić z sowieckiego imperium dobroczyńcy świata.
Ale jedno pozostaje faktem: jego istnienie ograniczało również Stany Zjednoczone.
I tu dochodzimy do roku 1991.
ZSRR zniknął.
A wraz z nim zniknęła przeciwwaga.
Największy błąd Waszyngtonu
Być może największym błędem Waszyngtonu nie było to, że uwierzył we własną potęgę.
Potęga była rzeczywista.
Błędem było uwierzenie, że potęga sama w sobie jest wystarczająca do konstruktywnego przewodzenia światu.
Po transformacji systemowej byłego ZSRR Stany Zjednoczone otrzymały coś, czego wcześniej nie posiadały: możliwość działania bez równorzędnego przeciwnika.
I wtedy okazało się, że można być największą potęgą militarną świata, można mieć najpotężniejszą gospodarkę, najważniejszą walutę rezerwową i rozbudowany system sojuszy — a jednocześnie nie potrafić samodzielnie urządzić świata w sposób, który po kilkudziesięciu latach pozostawiłby go bardziej stabilnym niż przedtem.
Afganistan, Irak, Libia, Bliski Wschód, później rosnąca konfrontacja z Chinami — nie chodzi nawet o ocenę każdego z tych przedsięwzięć z osobna.
Chodzi o rezultat.
Supermocarstwo potrafiące wejść do dowolnego miejsca na świecie niekoniecznie potrafi zbudować tam stabilny porządek polityczny.
Hollywood tego problemu nie przewidział.
Historia — owszem.
A dolar?
Jest jeszcze jeden symbol tej epoki.
W 1945 roku dolar amerykański był związany ze złotem w systemie Bretton Woods. Nie oznaczało to, że każdy Amerykanin mógł przyjść do banku z banknotem i zażądać złota, ale oznaczało, że dolar posiadał zewnętrzny punkt odniesienia.
W 1971 roku ten mechanizm został zamknięty.
Od tego momentu siła dolara opiera się na czymś znacznie bardziej skomplikowanym: potędze gospodarki USA, zaufaniu do amerykańskich instytucji, wielkości amerykańskiego rynku finansowego i — co równie ważne — geopolitycznej pozycji Stanów Zjednoczonych.
Dlatego powiedzenie, że dzisiejszy dolar jest wart mniej niż papier, na którym został wydrukowany, jest oczywiście publicystyczną metaforą.
Ale metaforą dotykającą ważnego problemu.
Dawniej dolar miał złoto jako kotwicę. Dzisiaj kotwicą jest wiarygodność całego amerykańskiego systemu.
Jeżeli ta wiarygodność słabnie, problem dotyczy już nie tylko polityki zagranicznej.
Yin i yang
I tutaj dochodzimy do rzeczy być może najważniejszej.
W Waszyngtonie przeoczono jedno:
świat bez yin i yang nie może istnieć.
Nie chodzi o to, że świat potrzebuje dwóch wrogów.
Potrzebuje dwóch dostatecznie silnych biegunów.
Jeżeli jeden znika, drugi może przez pewien czas cieszyć się niemal nieograniczoną swobodą. Ale historia nie toleruje próżni.
Jeśli za sprawą Tego, który jest nad nami — kimkolwiek On jest — jedno z nich znika, wcześniej czy później pojawia się jego zamiennik.
Nie trzeba go nawet specjalnie powoływać do życia.
Wystarczy, że istnieją wielkie państwa, wielkie gospodarki, wielkie populacje, zasoby, ambicje i interesy.
Po prostu ktoś zajmuje opuszczone miejsce.
Chiny
I dlatego przyszłość Chin jest znacznie ciekawsza niż pytanie, czy Chiny „pokonają” Stany Zjednoczone.
Być może nie muszą.
Jeżeli w ciągu następnych 10–20 lat Chiny zdołają ustabilizować choćby część rozstrojonego dziś globalnego mechanizmu bezpieczeństwa i gospodarki, świat może odzyskać coś, czego obecnie dramatycznie mu brakuje:
przewidywalność.
Nie raj.
Nie demokrację na chińską modłę ani amerykańską.
Nie koniec konfliktów.
Po prostu świat, w którym można mniej więcej przewidzieć, co będzie jutro.
To już byłby niemały sukces.
Chiny mają ku temu potencjał gospodarczy, technologiczny, demograficzny i militarny. Mają również coraz większą sieć zależności gospodarczych z resztą świata.
Ale chińska przyszłość nie musi oznaczać powstania nowego „Pax Sinica” na wzór dawnego Pax Americana.
Być może wystarczy, że powstanie drugi biegun.
A istnienie drugiego bieguna samo w sobie zmienia zachowanie pierwszego.
Tajwan
I właśnie tutaj pojawia się Tajwan.
Pada oczywiście pytanie: czy Chiny mogłyby dziś zająć Tajwan?
To pytanie retoryczne.
Mogłyby.
Tylko po co?
I właśnie słowo „po co?” jest tutaj ciekawsze od słowa „czy?”.
Bo w moim sposobie patrzenia na tę kwestię Tajwan jest już chiński.
Można do tego dopisywać status prawny, system polityczny, Republikę Chińską, Chińską Republikę Ludową, cieśninę, TSMC, Stany Zjednoczone, Japonię i wszystkie inne elementy układanki.
Nie zmienia to zasadniczego obrazu:
Tajwan należy do chińskiej przestrzeni historycznej, kulturowej i cywilizacyjnej.
To, że istnieje obecnie odrębny organizm polityczny, jest faktem.
Ale odrębność polityczna nie musi oznaczać odrębności cywilizacyjnej.
Dlatego nie jestem szczególnie zainteresowany przewidywaniem, czy Pekin „kiedyś” zdecyduje się na wojnę.
Być może właśnie dlatego, że wojna nie jest potrzebna.
Jeżeli Tajwan jest już chiński, pytanie brzmi nie „czy go zdobyć?”, lecz:
jak długo i w jakiej formule będzie utrzymywana jego obecna polityczna odrębność?
I może właśnie o to chodzi
Być może więc obecny kryzys światowego porządku nie jest końcem świata.
Być może jest końcem jednego sposobu organizowania świata.
Amerykańska hegemonia była realna, ale nie była wieczna.
ZSRR był przeciwnikiem USA, ale jednocześnie stanowił jeden z filarów bipolarnej stabilizacji.
Po jego zniknięciu powstała próżnia.
Przez pewien czas wydawało się, że może ona pozostać próżnią.
Nie pozostała.
Chiny rosną.
Indie rosną.
Inne państwa również próbują odzyskać podmiotowość.
A świat zaczyna ponownie przypominać układ, w którym nikt nie może już całkowicie ignorować innych.
Może więc historia nie prowadzi nas ku światu bez hegemonów.
Może prowadzi nas ku światu, w którym hegemonia znów będzie musiała liczyć się z przeciwwagą.
I być może właśnie tego zabrakło po 1991 roku.
Nie kolejnego zwycięstwa.
Nie kolejnego imperium.
Drugiego yin.
Bo bez niego pozostaje tylko jedna połowa układu.
A jedna połowa układu — jak przypomina stara chińska metafora — nie jest już układem.
* w eseju autor posługuje się metaforą yin-yang jako kluczem interpretacyjnym dla współczesnych stosunków międzynarodowych. Choć pojęcie to wywodzi się z filozofii chińskiej i tradycyjnie opisywało komplementarność przeciwieństw w przyrodzie (światło–cień, aktywność–bierność, męskość–kobiecość), to w tekście Ludwiszewskiego nabiera znaczenia czysto strukturalnego i funkcjonalnego.
Autor nie sugeruje, że relacja USA–Chiny ma charakter harmonijny lub duchowy. Przeciwnie – wskazuje na nieuniknioną logikę systemową: każdy porządek międzynarodowy wymaga przeciwwagi, aby zachować stabilność. Zanik jednego bieguna (ZSRR) doprowadził do próżni, którą – w myśl tej metafory – natura polityczna nie znosi. Powrót do równowagi nie oznacza pokoju ducha ani braterstwa narodów, lecz przywrócenie przewidywalności poprzez istnienie dwóch ośrodków siły zdolnych do wzajemnego ograniczania się.
Yin-yang zostaje tu więc użyte w sposób świecki i pragmatyczny – jako narzędzie analityczne, a nie mistyczne. Jego obecność w tekście pełni funkcję retoryczną: z jednej strony ułatwia zrozumienie tezy czytelnikom zaznajomionym z myślą Wschodu (dla których jest to naturalny model opisu rzeczywistości), z drugiej zaś – stanowi intelektualne wyzwanie dla odbiorcy zachodniego, skłaniając go do spojrzenia na stosunki międzynarodowe poza schematem „demokracja kontra autorytaryzm”.
Ludwiszewski świadomie sięga po tę metaforę także dlatego, że – jak sam sugeruje – „przynajmniej dla jednej ze stron (Chin) jest ona zrozumiała”. Nie oznacza to jednak faworyzowania którejkolwiek lecz uznanie faktu, że kultura polityczna i tradycja filozoficzna mogą wpływać na sposób postrzegania roli państwa w świecie. Dla Chin yin-yang jest matrycą myślenia; dla Ameryki – egzotycznym obrazkiem. I właśnie ta asymetria poznawcza czyni metaforę szczególnie użyteczną: pozwala opisać ten sam mechanizm w dwóch różnych językach, docierając do obu audytoriów.
Ostatecznie yin-yang pełni w eseju rolę intelektualnego pomostu – między Wschodem a Zachodem, między filozofią a polityką, między tym, co państwa chcą (hegemonia), a tym, co muszą uznać za konieczne (równowaga). Nie jest dekoracją, ale narzędziem analizy – i jako takie zasługuje na uwagę nie tylko ze względu na swoje pochodzenie, ale przede wszystkim ze względu na swoją użyteczność.
