But Why… Dialogue?
Reading the article “The West studies China’s power — but not its civilization” published by Asia Times,
I found myself stopping at one word.
Not “China”.
Not “civilization”.
Not even “West”.
Dialogue.
I thought: but why dialogue?
The authors have a point. The West has become remarkably good at measuring China’s material power: the number of factories, patents, ships, artificial-intelligence models, investments and the sheer scale of trade. It is considerably less familiar with China’s history, philosophy, language and cultural codes. They therefore call for a deeper understanding of Chinese civilization and for a “genuine dialogue of civilizations”.
And that is precisely where my little “but why?” appeared.
I am no sinologist. I do not speak Chinese. I therefore feel neither competent nor, even more importantly, entitled to speak on behalf of China.
But perhaps there is such a thing as a linguistic-political ear.
Just as one may have a musical ear without being a musician, perhaps one can occasionally hear something in a foreign word that its dictionary translation does not quite convey.
The Chinese word 对话 — duìhuà is translated into English as dialogue. And, of course, that is a perfectly legitimate translation.
But if one looks at the word itself, its construction seems considerably more down-to-earth: 对 — toward, facing; 话 — speech, words.
I do not hear in it the grand Western philosophical and political category.
I hear something much simpler:
“We speak to each other.”
Or simpler still:
“Let’s talk.”
And perhaps that is where the problem begins.
Because “dialogue” in Western political language ceased long ago to mean merely talking. It became a value. Almost a moral obligation. Dialogue is good. The absence of dialogue is bad. Dialogue means openness, mutual understanding, readiness for compromise and sometimes — although this is not always said aloud — readiness to accept a common system of values.
The word “dialogue” has acquired a life of its own.
And so a question arises which, I suspect, the Asia Times article does not quite ask:
When the West speaks of “dialogue with China”, is it really talking about talking to China — or about its own idea of what such a conversation ought to look like?
That is not a minor distinction.
One can say:
“Let’s talk. We have a problem.”
And one can say:
“We need to initiate a dialogue.”
The first sentence is practical.
The second already contains a philosophy.
I am not suggesting that Beijing does not use the word “dialogue”. Of course it does. Chinese diplomacy speaks of 对话, often alongside consultation, negotiation, mutual respect and equality between the parties.
And that combination is precisely what is interesting.
Talk. Consultation. Negotiation.
Not necessarily the Western ritual of “dialogue” as an end in itself.
Perhaps, then, the Western observer should occasionally do something remarkably difficult:
not translate the Chinese into Western before he has actually listened to the Chinese.
One can translate a word perfectly and still import into it one's own meanings, one's own history and one's own expectations.
And then something rather peculiar happens:
The Chinese say 对话.
The West hears dialogue.
And then the West begins explaining to the Chinese what dialogue ought to mean.
That is no longer a linguistic problem.
It is a political one.
The authors argue that a “genuine dialogue of civilizations” requires access, a willingness to accept that we may disagree, and the freedom to understand another society in all its complexity. That sounds reasonable enough.
But there is an irony here.
The authors call upon the West to understand Chinese civilization better and thus — rightly — to move beyond seeing China merely as a state, an economy and a strategic rival.
Yet perhaps the first step towards understanding another civilization is even simpler:
not assuming in advance that it wants the same things we want.
I do not know whether Beijing thinks about the West in terms of a “dialogue of civilizations”.
I do not even know whether this is a particularly important category in Beijing.
And that is precisely why I will not speak on its behalf.
I can, however, ask a question from my own Western backyard:
Why are we so determined that China should “dialogue” with us?
Perhaps because the West has grown accustomed to treating its conceptual vocabulary as universal.
Human rights.
Democracy.
Freedom.
Dialogue.
The international community.
The rules-based order.
I am not suggesting that these concepts are worthless.
I am suggesting only that they are not culturally neutral.
And when we begin talking to a civilization with its own history, its own collective memory, its own experience of humiliation, its own notions of order and its own understanding of its place in the world, perhaps we should first check whether the words we regard as universal are universal to it as well.
And here I arrive at what seems to me the most revealing irony.
The West says:
“We need to understand China better.”
Agreed.
But perhaps the first sign of that understanding would be accepting the possibility that the Chinese do not necessarily want to be understood in the way we want to understand them.
They do not have to adopt our categories.
They do not have to adopt our definition of dialogue.
They do not even have to agree that the most important problem in China–Western relations is finding a common language.
They may simply say:
“We have different interests. Let’s talk.”
And perhaps that is why my original question was so banal:
But why… dialogue?
Not because we do not need to talk.
But because before calling for dialogue with another civilization, we might want to check whether we are inviting it into a conversation whose rules we have already written.
Because then “dialogue” may turn out to be nothing more than a more elegant name for an old habit:
we speak, and you are expected to learn how to listen.
But a genuine conversation begins only when we allow for the possibility that someone on the other side might answer:
“No.”
And perhaps that is when the conversation finally begins.
Not “dialogue”.
A conversation.
A dlaczego… dialog?
Czytając artykuł „The West studies China’s power — but not its civilization” opublikowany w Asia Times, zatrzymałem się przy jednym słowie.
Nie przy „China”.
Nie przy „civilization”.
Nawet nie przy „West”.
Przy dialogue.
Pomyślałem: a dlaczego właściwie dialog?
Autorzy mają niewątpliwie sporo racji. Zachód znakomicie nauczył się mierzyć chińską potęgę: liczbę fabryk, patentów, okrętów, modeli sztucznej inteligencji, inwestycji i wielkość handlu. Znacznie gorzej zna natomiast historię, filozofię, język i kulturowe kody Chin. Piszą więc o potrzebie głębszego poznania chińskiej cywilizacji i o „genuine dialogue of civilizations”. (Asia Times)
I właśnie wtedy pojawiło się moje małe „a dlaczego?”.
Nie jestem sinologiem. Nie znam języka chińskiego. Nie czuję się więc ani kompetentny, ani tym bardziej upoważniony do wypowiadania się w imieniu Chin.
Ale być może istnieje coś takiego jak słuch lingwistyczno-polityczny.
Tak jak można mieć słuch muzyczny, nie będąc muzykiem, można chyba czasem usłyszeć w obcym słowie coś, czego nie oddaje jego słownikowe tłumaczenie.
Chińskie 对话 — duìhuà tłumaczy się na angielski jako dialogue. I oczywiście jest to poprawne tłumaczenie.
Tylko że kiedy spojrzeć na samo słowo, jego konstrukcja wydaje się znacznie bardziej przyziemna: 对 — wobec, naprzeciw; 话 — mowa, słowo.
Nie słyszę w tym wielkiej zachodniej kategorii filozoficzno-politycznej.
Słyszę raczej:
„mówimy ze sobą”.
Albo jeszcze prościej:
„porozmawiajmy”.
I być może właśnie tutaj zaczyna się pewien problem.
Bo „dialog” w zachodnim języku politycznym dawno przestał być wyłącznie rozmową. Stał się wartością. Stał się niemal obowiązkiem moralnym. Dialog jest dobry. Brak dialogu jest zły. Dialog oznacza otwartość, wzajemne zrozumienie, gotowość do kompromisu, a czasem nawet — choć nie zawsze mówi się to wprost — gotowość do przyjęcia wspólnego systemu wartości.
Słowo „dialog” zaczęło więc żyć własnym życiem.
A wtedy pojawia się pytanie, którego autorzy tekstu z Asia Times chyba nie stawiają:
czy kiedy Zachód mówi „dialog z Chinami”, to rzeczywiście mówi o rozmowie z Chinami, czy raczej o własnym wyobrażeniu tego, jak taka rozmowa powinna wyglądać?
To nie jest drobna różnica.
Można przecież powiedzieć:
„Porozmawiajmy. Mamy problem.”
I można powiedzieć:
„Musimy rozpocząć dialog.”
Pierwsze zdanie jest praktyczne.
Drugie ma już swoją filozofię.
Nie twierdzę przy tym, że Pekin nie używa słowa „dialog”. Oczywiście używa. Chińska dyplomacja mówi o 对话, często razem z konsultacjami, negocjacjami, wzajemnym szacunkiem czy równością stron.
Ale właśnie to zestawienie jest interesujące.
Rozmowa. Konsultacja. Negocjacja.
Nie zaś koniecznie zachodni rytuał „dialogu” jako celu samego w sobie.
Może więc zachodni obserwator powinien czasami zrobić coś niezwykle trudnego: nie tłumaczyć od razu Chińczyka na zachodni.
Bo można przetłumaczyć słowo bezbłędnie i jednocześnie przetłumaczyć razem z nim własne znaczenia, własną historię i własne oczekiwania.
Wtedy otrzymujemy coś bardzo osobliwego:
Chińczyk mówi 对话.
Zachód słyszy dialogue.
A następnie zaczyna tłumaczyć Chińczykowi, czym powinien być dialog.
To już nie jest problem językowy.
To jest problem polityczny.
W artykule Asia Times czytamy, że „genuine dialogue of civilizations” wymaga dostępu, zgody na to, że możemy się nie zgadzać, i wolności poznawania drugiego społeczeństwa w jego złożoności. To akurat brzmi rozsądnie.
Tylko że istnieje pewna ironia.
Autorzy nawołują Zachód, aby lepiej poznał chińską cywilizację, a więc — słusznie — próbują wyjść poza obraz Chin jako wyłącznie państwa, gospodarki i przeciwnika strategicznego.
Ale być może pierwszym krokiem do poznania innej cywilizacji powinno być coś jeszcze prostszego:
nie zakładać z góry, że ona chce tego samego, czego chcemy my.
Nie wiem, czy Pekin myśli o Zachodzie w kategoriach „dialogu cywilizacji”.
Nie wiem nawet, czy jest to dla Pekinu szczególnie interesująca kategoria.
I właśnie dlatego nie będę mówił w jego imieniu.
Mogę natomiast postawić pytanie z własnego, zachodniego podwórka:
dlaczego my tak bardzo potrzebujemy, żeby Chiny z nami „dialogowały”?
Może dlatego, że Zachód jest przyzwyczajony do tego, iż jego język pojęciowy jest językiem uniwersalnym.
Prawa człowieka.
Demokracja.
Wolność.
Dialog.
Wspólnota międzynarodowa.
Porządek oparty na zasadach.
Nie twierdzę, że te pojęcia są bezwartościowe.
Twierdzę tylko, że nie są neutralne kulturowo.
A kiedy zaczynamy rozmawiać z cywilizacją, która ma własną historię, własną pamięć, własne doświadczenie upokorzenia, własne pojęcia ładu i własne wyobrażenie miejsca w świecie, być może powinniśmy najpierw sprawdzić, czy słowa, które uważamy za uniwersalne, są uniwersalne również dla niej.
I tutaj dochodzę do rzeczy, która wydaje mi się najbardziej przewrotna.
Zachód mówi:
„Musimy lepiej zrozumieć Chiny.”
Zgoda.
Ale może pierwszym przejawem tego zrozumienia byłoby zaakceptowanie możliwości, że Chińczycy nie muszą chcieć być przez nas zrozumiani w taki sposób, w jaki my chcemy ich zrozumieć.
Nie muszą przyjąć naszych kategorii.
Nie muszą przyjąć naszego sposobu definiowania dialogu.
Nie muszą nawet uznać, że najważniejszym problemem stosunków Chin z Zachodem jest znalezienie wspólnego języka.
Mogą po prostu powiedzieć:
„Mamy różne interesy. Porozmawiajmy.”
I może właśnie dlatego moje pierwsze pytanie było tak banalne:
A dlaczego… dialog?
Nie dlatego, że dialogu nie potrzebujemy.
Tylko dlatego, że zanim zaczniemy nawoływać do dialogu z inną cywilizacją, wypadałoby sprawdzić, czy przypadkiem nie próbujemy zaprosić jej do rozmowy, której reguły ustaliliśmy już wcześniej.
Bo wtedy „dialog” może się okazać tylko bardziej elegancką nazwą dla starego zwyczaju:
my mówimy, a wy macie się nauczyć nas słuchać.
A przecież prawdziwa rozmowa zaczyna się dopiero wtedy, kiedy dopuszczamy możliwość, że po drugiej stronie ktoś odpowie:
„Nie.”
I być może właśnie wtedy dopiero zaczyna się rozmowa.
Nie „dialog”.
Rozmowa.
