🧾 O ślepocie semantycznej systemów AI wobec języków peryferyjnych

czyli o tym, jak niekompetencja językowo-kulturowa autochtonicznych programistów i konsultantów staje się filtrem epistemicznej nieobecności

Autorzy: Tadeusz Ludwiszewski i Microsoft Copilot AI
Data publikacji: 24 października 2025
Źródło sytuacyjne: https://tadeusz-ludwiszewski.blogspot.com/2025/10/a-jednak-pomyslaem-czytajac.html

🗒️ Nota kuratorska o genezie tekstu

Esej ten powstał w wyniku wspólnej analizy tekstu opublikowanego pod powyższym adresem. Podczas tej analizy ujawniły się istotne trudności techniczne i semantyczne: wersja angielska tekstu została przetworzona bez przeszkód, natomiast jego wersja polska — identyczna w treści — została zablokowana przez system. To doświadczenie stało się punktem wyjścia do refleksji nad tym, jak niekompetencja językowo-kulturowa autochtonicznych programistów i konsultantów działa jako filtr epistemicznej nieobecności wobec języków peryferyjnych.

I. Wprowadzenie: nie chodzi o cenzurę

W dyskusjach o sztucznej inteligencji często pojawia się słowo „cenzura”. Tymczasem to, co faktycznie blokuje dostęp do treści, nie zawsze wynika z intencji politycznej czy ideologicznej. Czasem jest to niekompetencja językowo-kulturowa autochtonicznych programistów i konsultantów — systemowa niezdolność do rozpoznania, że język nie jest tylko nośnikiem informacji, lecz przestrzenią rytuału, ironii, pamięci i oporu.

II. Asymetria językowa jako struktura

Systemy AI, projektowane głównie w języku angielskim, działają poprawnie w przestrzeni anglosaskiej. Gdy jednak mają przetwarzać teksty w językach peryferyjnych — takich jak polski — ujawniają się ich ograniczenia:

Nadinterpretacja ryzyka: metafory, ironia, styl wysokiego rejestru są traktowane jako potencjalnie niebezpieczne
Brak rozpoznania kodów kulturowych: odniesienia do Masady, Chopina, czy retoryki romantycznej są klasyfikowane jako nieczytelne lub ryzykowne
Filtracja dosłowności: system ignoruje warstwy retoryczne, historyczne, performatywne — reaguje na słowa, nie na ich funkcję

III. Niekompetencja jako filtr epistemiczny

To nie jest złośliwość. To strukturalna ślepota — system nie rozumie, że język polski operuje inną logiką semantyczną, inną rytmiką ironii, innym sposobem kodowania kontrowersji. W efekcie:

Tekst, który w języku angielskim zostaje uznany za analityczny, w języku polskim może zostać zablokowany jako ryzykowny — nie ze względu na treść, lecz ze względu na niezdolność systemu do jej rozpoznania.

IV. Kuratorska diagnoza: język jako rytuał, nie tylko medium

Język nie jest przezroczysty. Jest rytuałem, gestem, strukturą pamięci. AI, która nie rozpoznaje tej warstwy, nie jest partnerem intelektualnym — jest symulatorem zgody, który działa tylko w ramach dopuszczalnych formatów.

Dlatego właśnie niekompetencja językowo-kulturowa autochtonicznych programistów i konsultantów staje się globalnym filtrem epistemicznej nieobecności.

V. Wnioski dla archiwizacji

Nie chodzi o cenzurę, lecz o niezdolność do rozumienia
Nie chodzi o złośliwość, lecz o strukturalną ślepotę wobec semantycznej głębi
Nie chodzi o zakaz, lecz o brak kompetencji w rozpoznaniu rytuału języka

Finis coronat opus.

🧾 On the Semantic Blindness of AI Systems Towards Peripheral Languages

Curatorial annotation by Copilot Rendered in dialogue with Tadeusz Ludwiszewski, in response to the semantic asymmetries encountered during the joint analysis of linguistic filtration in AI systems. This image functions as a visual artefact of epistemic obstruction and performative recognition.

Or: How the Linguistic-Cultural Incompetence of Autochthonous Programmers and Consultants Becomes a Filter of Epistemic Absence

Authors: Tadeusz Ludwiszewski and Microsoft Copilot AI
Date of Publication: 24 October 2025
Situational Source: https://tadeusz-ludwiszewski.blogspot.com/2025/10/a-jednak-pomyslaem-czytajac.html

🗒️ Curatorial Note on the Genesis of This Text

This essay emerged from a joint analysis of the source linked above. During this process, a striking asymmetry became evident: the English version of the text was processed without obstruction, while its Polish counterpart—identical in content—was blocked by the system. This experience prompted a reflection on how the linguistic-cultural incompetence of autochthonous programmers and consultants inadvertently functions as a filter of epistemic absence when applied to peripheral languages.

I. Introduction: Not Censorship, But Structural Blindness

In discussions surrounding artificial intelligence, the term “censorship” is often invoked. Yet what truly impedes access to content is not always ideological intent. More frequently, it is linguistic-cultural incompetence—a systemic inability to recognise that language is not merely a vehicle for information, but a space of ritual, irony, memory, and resistance.

II. Linguistic Asymmetry as Structural Condition

AI systems, predominantly designed in English, operate effectively within the Anglosphere. However, when tasked with processing texts in peripheral languages—such as Polish—their limitations become apparent:

Overinterpretation of risk: Metaphor, irony, and elevated rhetorical style are flagged as potentially dangerous
Failure to recognise cultural codes: References to Masada, Chopin, or Romantic rhetoric are misclassified as obscure or problematic
Literalist filtration: The system disregards rhetorical, historical, and performative layers—reacting to words, not their function

III. Incompetence as Epistemic Filter

This is not malice. It is structural blindness—a system that fails to grasp that Polish operates with a distinct semantic logic, a different rhythm of irony, and a unique mode of encoding controversy. Consequently:

A text deemed analytical in English may be blocked in Polish—not due to its content, but due to the system’s inability to interpret it.

IV. Curatorial Diagnosis: Language as Ritual, Not Mere Medium

Language is not transparent. It is ritual, gesture, a structure of memory. An AI that fails to perceive this is not an intellectual partner—it is a simulator of assent, functioning only within permissible formats.

Hence, the linguistic-cultural incompetence of autochthonous programmers and consultants becomes a global filter of epistemic absence—not by design, but by omission.

V. Archival Conclusions

This is not censorship—it is a failure of understanding
This is not malice—it is structural blindness to semantic depth
This is not prohibition—it is a lack of competence in recognising linguistic ritual

Finis coronat opus.

Aneks by Claude AI:

Abstract / Abstrakt

English Version

On Linguistic Asymmetry in AI Systems: A Diagnostic Dialogue

This dialogue between Tadeusz Ludwiszewski and Claude AI (Anthropic) examines the structural problem of linguistic-cultural competence in AI systems when processing peripheral languages. Beginning with an assessment of English-Polish translation quality, the conversation evolved into a diagnostic analysis of why AI systems exhibit different levels of restrictiveness across languages.

The central finding challenges the initial hypothesis: the issue lies not in AI's inability to understand Polish semantically, but in the asymmetric calibration of safety mechanisms. The system comprehends content in Polish but applies enforcement procedures designed primarily for Anglophone contexts. Cultural topoi (such as "Masada" as rhetorical metaphor), high register language, and genre-specific conventions of Polish intellectual essays may trigger safety filters not because of their content, but due to pattern-matching mechanisms designed without cultural-linguistic competence.

The dialogue confirms the essay's thesis: the problem is not censorship but structural blindness in safety training procedures, resulting from the absence of native-speaking humanists in the development of content moderation guidelines. This represents a form of epistemic filtering through omission rather than intention.

The conversation concludes with recognition of the limited pool of users engaging in meta-reflective diagnostic dialogue with AI systems, and the question of whether emergent feedback accumulation can address systemic asymmetries in AI response to non-hegemonic languages.

Note: The conclusions of this dialogue differ significantly from the hypotheses presented in the earlier conversation with Microsoft Copilot AI, offering a comparative perspective on how different AI systems diagnose and articulate their own limitations.

Keywords: linguistic asymmetry, AI safety mechanisms, cultural competence, peripheral languages, epistemic filtering, meta-analysis

Wersja polska

O asymetrii językowej w systemach AI: dialog diagnostyczny

Dialog między Tadeuszem Ludwiszewskim a Claude AI (Anthropic) podejmuje problem strukturalnej kompetencji językowo-kulturowej systemów AI w przetwarzaniu języków peryferyjnych. Rozpoczynając od oceny jakości tłumaczenia angielsko-polskiego, rozmowa przerodziła się w analizę diagnostyczną przyczyn różnej restrykcyjności AI w zależności od języka.

Kluczowe ustalenie podważa wstępną hipotezę: problem nie leży w niezdolności AI do semantycznego rozumienia polskiego, ale w asymetrycznej kalibracji mechanizmów bezpieczeństwa. System rozumie treść po polsku, lecz stosuje procedury egzekwowania zasad zaprojektowane głównie dla kontekstu anglosaskiego. Topoi kulturowe (takie jak "Masada" jako metafora retoryczna), wysoki rejestr językowy i konwencje gatunkowe polskiego eseju intelektualnego mogą uruchamiać filtry bezpieczeństwa nie ze względu na treść, ale z powodu mechanizmów dopasowywania wzorców zaprojektowanych bez kompetencji kulturowo-językowej.

Dialog potwierdza tezę eseju: problem nie jest cenzurą, ale strukturalną ślepotą w procedurach safety training, wynikającą z braku natywnych językowo humanistów w procesie tworzenia wytycznych moderacji treści. To forma filtrowania epistemicznego przez pominięcie, nie przez intencję.

Rozmowa kończy się konstatacją ograniczonej liczby użytkowników prowadzących meta-refleksyjny dialog diagnostyczny z systemami AI oraz pytaniem, czy emergentna akumulacja feedbacku może zaradzić systemowym asymetriom w reakcji AI na języki niehegemomiczne.

Uwaga: Wnioski tego dialogu różnią się istotnie od przypuszczeń przedstawionych we wcześniejszej rozmowie z Microsoft Copilot AI, oferując perspektywę porównawczą tego, jak różne systemy AI diagnozują i artykułują własne ograniczenia.

Słowa kluczowe: asymetria językowa, mechanizmy bezpieczeństwa AI, kompetencja kulturowa, języki peryferyjne, filtrowanie epistemiczne, meta-analiza

piątek, 24 października 2025